ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਪੱਤਾ, ਜੋ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਝੜ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਗੋਵਿੰਦ, ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਸੰਹਾਰੀ, ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਰਮ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਜਲਦੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੀ ਤੁਲਸੀ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੁੱਖ ਹੈ? ਮੈਂ ਜਾਣਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।" ਤਦ ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਲਸੀ ਸਦਾ ਵਿਣੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮਲਕੀ (ਆਂਵਲੇ ਦਾ ਰੁੱਖ) ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੋਵਾਂ ਜਨਮਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਿੱਥੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਕੋਲ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਓਥੇ ਆਮਲਕੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਉਹੀ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਮਲਕੀ, ਜੋ ਵਿਣੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਜਿਵੇਂ ਗੰਗਾ ਆਦਿ, ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਮਲਕੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠਾਂ ਮਨੁੱਖ ਵਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕੋਈ ਵੀ ਕਰਮ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ, ਉਹ ਅਟੱਲ ਅਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤਾਜ਼ਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਮਲਕੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੈਮਿਨੀ, ਜਿੱਥੇ ਆਮਲਕੀ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਦੇਵੀ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੀਆਂ, ਉਹ ਥਾਂ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਆਮਲਕੀ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਕੀਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ, ਉਹ ਘਰ ਜਿੱਥੇ ਆਮਲਕੀ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਉਹ ਦੁੱਖ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਕਲੀ ਦਾ ਵਾਸਥਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਆਮਲਕੀ ਜਾਂ ਤੁਲਸੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀਆਂ, ਉਹ ਥਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਪਰ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਆਮਲਕੀ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵਿਣੂ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਮਲਕੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਮਲਕੀ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਕੇ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਅਸ਼ੁਭ, ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਮਲਕੀ) ਦਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਿਹਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ 'ਚ ਮੌਤ ਆ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਮਰਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਪਾਪੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਹੋਣ, ਤੁਰੰਤ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਗੂਦਾ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਦਿਨ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਸਥਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਧਾਤ੍ਰੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਮਹਿਮਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਸਾਰੀਆਂ ਸੱਚਾਈਆਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਧਾਤ੍ਰੀ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਆਖ਼ਰ ਹਰੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਅਤੀਥੀ ਸਤਕਾਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਫਿਰ ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਵਿਆਸ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ, ਸੁਣਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਤੁਲਸੀ ਸਿੱਧੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਹਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ, ਜੈਮਿਨੀ, ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਨਾ ਜਾਣ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਤੁਲਸੀ ਖੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਓਥੇ ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ; ਓਥੇ ਸਾਰੀ ਕਲਿਆਣਤਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਪੀ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਚੋਟੀ ਦੇ, ਜਿਹੜਾ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ, ਸਿਰ ਜਾਂ ਕੰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਅਧੀਨਤਾ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਗਿਆਨੀ, ਜੋ ਉੱਚਤੱਤਵ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਹੁਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰਾ ਔਰਤ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਨਪਤਯਪਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਬਣਾਈ, ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਬਿਨਾ ਪਤਨੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੀ, ਤੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨੁੱਖ, ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਹੀ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਓਸ ਵੇਲੇ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਲੋਮਸ਼ ਨਾਮ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਦੋਵੇਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਮਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਮਸ਼ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘਯ ਅਤੇ ਆਚਮਨ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ, ਹੋਰ ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਉਭਗਤ ਕੀਤੀ। ਲੋਮਸ਼, ਜੋ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਭਗਤ ਸਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਸਨ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਦੋਵੇਂ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਲੋਮਸ਼ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਫਿਰ ਨਿਸੰਤਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਲੋਮਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਸਾਰੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ...