ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਲਾਭ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਆਇਆ ਕਿ ਯਕੀਨਨ, ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਪੱਕਾ ਵਚਨ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ—ਮੰਦਾਰ, ਕੁੰਦ, ਕਮਲ ਆਦਿ—ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ, ਨੇਕੀਆਂ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ, ਭਾਵੇਂ ਸੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪੀ ਮਨ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਜੋ ਅਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ ਲਤਾ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ—ਤਾਂ ਨਰਹਰਿ, ਜੋ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੱਖੀ ਹੋਈ ਵਿੱਧਤਾ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਸਦਾ ਲਈ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਬ, ਗੰਦਗੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੈਲ ਨਾਲ ਮੈਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਪੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਕੋਈ ਭਗਤ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—"ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹਾਂ, ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ! ਭਾਵੇਂ ਪਾਰਿਜਾਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ, ਮੰਗਲਮਈਏ, ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਾਰੀ ਕਰਮਫਲਤਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ ਤੁਲਸੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁੱਕਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ! ਤੁਸੀਂ ਜਦੋਂ ਟੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋ, ਜੋ ਵੀ ਦੁੱਖ ਤੁਹਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਮਾਫ ਕਰਨਾ।" ਐਸਾ ਕਹਿ ਕੇ, ਜੋ ਭਗਤ ਸਹਿਜਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਕੰਬਦੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪੱਤਾ ਚੁੱਕਦੇ ਹੋਏ ਟਹਿਣੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਨ। ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਪੱਤਾ ਵੀ, ਜੋ ਟਹਿਣੀ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮਧੁ ਤੇ ਕੈਟਭ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ ਗੋਵਿੰਦ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਕੋਮਲ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਅਚਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਮਨ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਸਿੱਘਰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਵਿਆਸ ਜੀ, ਕੀ ਤੁਲਸੀ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਰੁੱਖ ਹੈ?" ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਜਿਵੇਂ ਤੁਲਸੀ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਆਮਲਕੀ (ਆੰਵਲਾ) ਵੀ ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।" "ਜਿਥੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਕੋਲ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਆਮਲਕੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਮਲਕੀ ਖੜੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਗੰਗਾ ਆਦਿ, ਮੌਜੂਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਮਲਕੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕੋਈ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਨੇਕ ਜਾਂ ਅਨੇਕ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤਾਜ਼ਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਮਲਕੀ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰੀ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਜੈਮਿਨੀ, ਜਿਥੇ ਆਮਲਕੀ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨਹੀਂ ਵੱਸਦੇ, ਉਹ ਥਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਜਿਥੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਐਸਾ ਆਸ਼ਰਮ, ਜਿਥੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਾਹ ਹੋਣ, ਉਹ ਕਲੇਸ਼, ਪਾਪ ਤੇ ਕਲੀ ਦਾ ਵਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਜਿਥੇ ਆਮਲਕੀ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਥਾਂ ਸਮਸ਼ਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਜਿਥੇ ਨਹੀਂ, ਉਥੇ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨੀ ਆਮਲਕੀ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਆਮਲਕੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਮਲਕੀ ਫਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨ ਕੇ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਚਾਹੇ ਚੰਗਾ ਜਾਂ ਮਾੜਾ, ਸਦਾ ਲਈ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਮਲਾ) ਦਾ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਫਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਸਭ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਰਮਵਾਸ਼ ਸਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਮੌਤ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਗੰਗਾ ਕੰਢੇ ਮਰਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪੀ, ਭਾਵੇਂ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਧਾਤ੍ਰੀ ਫਲ ਦਾ ਰਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਧਾਤ੍ਰੀ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਉਹ ਹਰਿ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਧਾਤ੍ਰੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀ ਸੱਚਾਈ ਜਾਣ ਕੇ ਧਾਤ੍ਰੀ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਹਰਿ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਅਤਿਥੀ ਸਤਕਾਰ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਹੈ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਤੁਲਸੀ ਸਿੱਧੀ ਮਹਿਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ; ਇਸ ਲਈ, ਜੈਮਿਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰੁੱਖ ਨਾ ਸਮਝੋ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿਚ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਤੁਲਸੀ ਖੜੀ ਹੈ, ਉਥੇ ਉਹ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ; ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜਲ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰਿ ਦੀ ਪਾਵਨ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਲਸੀ ਅਤੇ ਆਮਲਕੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਾ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਈ ਗਈ।