ਸੁਰਗ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ, ਤੁਲਸੀ ਜਿਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵਿਰਲੇ ਪੌਦੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਲਸੀ ਜੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ—ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖਸ਼—ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਇਕ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿਕ—ਆਪਣੀ ਵਸਤੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੇਸ਼ਵ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਪੱਤੇ ਦੀ ਨੋਕ ਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਪੱਤੇ ਦੇ ਤਲੇ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਗਾਇਤਰੀ, ਚੰਡਿਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵੀਆਂ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਲਸੀ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਇੰਦਰ, ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਨੈਰ੍ਰਿਤ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਵਸੂ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਰੁੱਖ ਨੇੜੇ ਸਦਾ ਮੌਜੂਦ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਨੇਕਾਂ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਜੋ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ 'ਚ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੀਰਥ ਤੇ ਦੇਵਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਵਿਚ ਘਾਹ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੀ ਮਹਾ ਪਾਪੀ ਲਾਗ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਜੇ ਕੋਈ ਸੁਗੰਧਤ ਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਚੰਨਣੀ ਜਾਂ ਛਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਜੇ ਕੋਈ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਪਾਣੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਲਾ ਮਨੁੱਖ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਸਿੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂਂ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲੀਪ ਕੇ ਥਾਂ ਸਾਫ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿੰਨੇ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਉਥੇ ਉਡਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਦੀਵਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਪੀੜੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਔਰਤਾਂ, ਗਾਂਵਾਂ, ਕੁੱਤਿਆਂ, ਗਧਿਆਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ—ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਸਦਾ ਕੇਸ਼ਵ ਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਰੁੱਖ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਵੇਰੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਅਖੁੱਟ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਮਰ, ਤਾਕਤ, ਯਸ਼, ਧਨ ਤੇ ਪੁੱਤਰ ਵਧ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ ਤੁਲਸੀ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੱਤੇ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਹੇ ਪਾਪ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਉਹ ਪਾਣੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਡੁੱਬੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦੂਰਵਾ ਘਾਹ, ਅਟੁੱਟ ਫੁੱਲ ਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪੂਜਾ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ! ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕਦੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਫੁੱਲ, ਚੜ੍ਹਾਵਾ, ਧੂਪ ਤੇ ਘੀ ਦੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਚਾਰੇ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਜਿਥੇ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਹਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਥਾਂ ਤੇ ਲਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਥੇ ਮੁਰ-ਵਿਧਾਰੀ ਹਰੀ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਚਾ ਲੋਕ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਕੋਈ ਯਗ੍ਯ, ਵਰਤ, ਪਿਤਰ-ਤਰਪਣ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਪੂਜਾ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸ਼ੁਭ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪ੍ਰਿਅ ਤੁਲਸੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਪਦਮ-ਨੇਤ੍ਰਧਾਰੀ ਦੇਵਦੇਵ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸੁਗੰਧੀ ਫੁੱਲਾਂ—ਮੰਦਾਰ, ਕੁੰਦ, ਕਮਲ ਆਦਿ—ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੀ, ਜੇਕਰ ਤੁਲਸੀ ਜੀ ਦਾ ਸੁੱਕਾ ਪੱਤਾ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਜੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਲਸੀ ਪਾਪ ਨਾਸਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ-ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਲਤਾ ਅਤੇ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ—ਨਰਹਰੀ, ਜੋ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਅ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲੱਖੀ ਹੋਈ ਦੌਲਤ ਸਦਾ ਲਈ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ਾਬ, ਮਲ ਜਾਂ ਹੋਰ ਗੰਦ ਨਾਲ ਗੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਹਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਨਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। "ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹਾਂ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!" ਇ en ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਪਾਰਿਜਾਤ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਤੇ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਮੰਗਲਮਈ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਤੋੜਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਫਲ ਰਹਿਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ ਤੁਲਸੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਤੋੜਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰ! ਜੇਕਰ ਤੈਨੂੰ ਤੋੜਣ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮਾਫ ਕਰੀਂ। ਹੇ ਤੁਲਸੀ, ਹੇ ਜਗਤਪਤੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋੜਣ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਨਹੀਂ ਕੰਬਦੀ। ਪਰ ਜਦ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਪੱਤਾ ਤੋੜਦੇ ਸਮੇਂ ਟਾਹਣੀ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਲਸੀ ਪਤੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਦੁੱਖ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੁਲਸੀ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੁੱਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਣਗਿਣਤ ਲਾਭ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।