ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਗਾਥਾ ਵਿੱਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਰੋਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਲੋਕ ਪਾਪਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਲਾਚਾਰਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਹੜਪ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਘਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਲਈ ਮਾਰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਚੁਟਿਆ ਹੋਈਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਰੋਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਪਿੱਪਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਫੁਟ ਪਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਭੁਗਤਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਰਾਏ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਗਾਵਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਰੋਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੰਦ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਧੋਖਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮੇਰਾ ਕ੍ਰੋਧ ਸਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਧਾਤਰੀ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਕੱਟਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਜੋ ਕਾਮ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦਿਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀ ਹਨ। ਜੋ ਮਾਸਿਕ ਧਰਮ ਵਾਲੀ ਔਰਤ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਅਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਔਰਤ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਉਹ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਮੇਰੇ ਰੋਸ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ। ਜੋ ਪਾਪੀ ਕਿਸੇ ਨਿਆਮਤ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਵਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਅਮਾਵਸ ਜਾਂ ਮਹਿਮਾਨ ਦੇ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਦੋ ਵਾਰੀ ਖਾਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਮਾਸ, ਸੰਗ ਜਾਂ ਤੇਲ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਗਲਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਰੋਸ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਦਾ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੁ ਅਚਾਨਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨੀਂਦ ਛੱਡ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰਿ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਰਤੱਬ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਯਮਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਫਲ ਮਿਲਿਆ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਹੇ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਜੈਮਿਨੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਹਰਿ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕਰ ਦੁਲਭ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਗਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਰਲੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਨ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਭਗਵਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੀ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਜੈਮਿਨੀ ਨੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਫਲ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੁਆਇਪਾਇਨ (ਵਿਆਸ) ਨੂੰ ਪੂਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੋ, ਜਿਸਦਾ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਨਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਲਸੀ, ਜੋ ਧੰਨ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਚਾਰ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ (ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ, ਮੋਖ) ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਵਰਗ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ, ਤੁਲਸੀ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਰਲੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਚਾਰੋ ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਇੱਕ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਦਾ ਰੁੱਖ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੁ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੇਸ਼ਵਾ ਪੱਤੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਪੱਤੇ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦੇ ਅਧਾਰ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਗਾਇਤਰੀ, ਚੰਡਿਕਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵੀਆਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੰਦਰ, ਅਗਨਿ, ਯਮ, ਨੈਰਿਤ, ਵਰੁਣ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਤੁਲਸੀ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਗ੍ਰਹਿ, ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵ, ਵਸੁ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਬ੍ਰਹਮੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ 'ਤੇ ਘਾਹ ਕੱਟਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸ ਰਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਹਤਿਆ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ) ਨੂੰ ਹਰਿ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਸੁਗੰਧਤ ਅਤੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਚਾਂਦਨੀ ਜਾਂ ਛਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਧਾਰ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਦੇ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਉੱਤਮ ਵਿਅਕਤੀ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਿੰਚਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਉਸਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਲਪੇਟਦਾ ਅਤੇ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸੁਣੋ, ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਧੂੜ ਦੇ ਕਣ ਉੱਥੋਂ ਹਟਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾ ਹੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗ ਤੱਕ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹੀ 'ਤੇ ਸੰਜਾ ਵੇਲੇ ਦੀਵਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਗਿਣਤ ਪੀੜੀਆਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਗਾਂ, ਕੁੱਤੇ, ਖੋਤੇ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਤੁਲਸੀ ਨੂੰ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਉੱਚ ਕੋਟਿ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਵੇਰੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ inexhaustible (ਅਖੁੱਟ) ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਵਿੱਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਰੋਸ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਭਗਤ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਉਜਾਸੀ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।