ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਦੇ ਪਤੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, “ਪਿਆਰੀਏ, ਦੱਸੋ, ਇਸ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਉਪਾਏ ਹੈ?” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਇਹ ਦੁਖ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਪ੍ਰਭੂ; ਜਲਦੀ ਕੁਝ ਕਰੋ।” ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਅਚਾਨਕ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਭੁੱਖੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਚਾਨਕ, ਸਮੇਂ ਦਾ ਇੱਕ ਡਰਾਉਣਾ, ਫੁਫਕਾਰਦਾ ਸੱਪ, ਮੋਹਨੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੱਪ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਪੀ ਬਿੱਲੀ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਆ ਗਏ ਹੋ।” “ਹੁਣ, ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਖਾਣਾ ਪਵੇਗਾ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਡਰ ਗਏ, ਦੁਖੀ ਹੋਏ, ਤੇ ਬੜੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੱਪ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਸੱਪ ਜੀ, ਮਰਣ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਰਤਾ ਭੀ ਡਰ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਸਤ੍ਯਧਰਮਾ ਨਾਮ, ਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਣੀ ਵਿਜਯਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਰਹੀ।” “ਮੋਹ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ, ਮੈਂ ਖੋਟੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਥੇ ਆਇਆ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਦੁਖ ਭੋਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਫਲ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੇ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਬਿੱਲੀ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਥੇ ਆਏ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।” “ਸੱਪ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਉੱਚੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ; ਸਾਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਣ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਸਕੀਏ। ਅਗਿਆਨਤਾ ਛੱਡੋ, ਸੱਪ ਜੀ, ਜੋ ਨਰਕ ਦਾ ਦੁਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਖਾ ਲੋਗੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੀ ਮਿਲੇਗੀ।” “ਵਿਸ਼ਨੁ ਸਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਹਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੀ; ਫਿਰ, ਸੱਪ ਜੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਤੇ ਸਾਡਾ ਕੀ ਵੈਰ?” “ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ; ਜੇ ਹਾਨੀ ਹੋ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਤਕਦੀਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।” “ਉਮਰ, ਬੱਚੇ, ਪਤਨੀ, ਧਨ, ਤੇ ਸ਼ੋਹਰਤ—ਤਕਦੀਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹਾਨੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਛੀਨ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।” “ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ‘ਹਾਨੀ’ ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਪਾਠ, ਤਪ, ਦਾਨ, ਜਾਂ ਯਜਨ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਹੀਂ।” “ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਹਰੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।” “ਹਰੀ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਜਗਤ ਦੇ ਰੰਗ-ਮੰਚ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੇਡਦਾ ਹੈ।” “ਜੀਵ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਸਚਮੁਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਘਰ ਹੈ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” “ਦੂਜੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਖਤਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।” “ਇਕ ਪਲ ਲਈ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਚਲਣ ਹੈ।” “ਉਹ ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ; ਗਿਆਨੀ, ਨਾ ਆਪਣੇ, ਨਾ ਦੂਜੇ ਦੀ ਸਚੀ ਪਛਾਣ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।” “ਮਨ ਵਿਚ ਸੋਚੋ: ‘ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹਾਂ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੁ ਹੈ’; ਜੋ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਦੁਖੀ, ਤੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—” “ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿਚ ਹਰੀ ਹੀ ਸਮਝੋ; ਪਰ, ਅਗਿਆਨ ਵਿਚ ਫਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।” “ਸੱਪ ਜੀ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰ ਕੇ ਮਿਲੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਜਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਸੁਖ-ਦੁਖ—” “ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ, ਹਿੰਸਾ ਛੱਡੋ, ਸੱਪ ਜੀ, ਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਜਾਓ।” “ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋਗੇ, ਅਸੀਂ ਇਸ ਦੁਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਾਂਗੇ। ਸੱਪ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ—” “ਤਾਂ ਫਿਰ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਨੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਖਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ? ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦੀ; ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ।” “ਪਰ, ਖਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਨਾਰਾਇਣ ਸਭ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” “ਉਸ ਨੇ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਖਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਕੱਠੇ ਬਣਾਏ; ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਬਣਦਾ ਤੇ ਆਪ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।” “ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਪ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਰੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਰਥ ਹਾਂ—ਪਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ? ਤਕਦੀਰ ਹੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।” “ਹੁਣ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।” “ਉਹੀ, ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਮੈਨੂੰ ਕਾਰਨ ਬਣਾਕੇ ਮਾਰਦਾ ਹੈ;” ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਸੱਪ ਨੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਖਾ ਲਿਆ। “ਗੰਗਾ! ਗੰਗਾ!” ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਭੁੱਖ-ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ; ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ— “ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ; ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬਹੁਤ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।” “ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵੇਂ ਵਾਂਗ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਹਾਂ; ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਪ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਦੂਜੇ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕੀਤਾ।” “ਹੱਥ ਵਿਚ ਅਰਘਯਾ ਲੈ ਕੇ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਚਲਦੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਉਹ ਆਏ; ਫਿਰ ਰੰਭਾ, ਉਰਵਸ਼ੀ, ਤੇ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ, ਖੁਸ਼-ਮਿਜਾਜ ਔਰਤਾਂ—” “ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦੀਆਂ; ‘ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਰਸੀਆ, ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ।’” “ਇਹ ਆ ਗਿਆ; ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਕਲਾ ਤੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲਾਂਗੀ।’ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ, ‘ਮੈਂ ਹਰ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ।’” “ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਚਾਹੇ ਉਹ ‘ਇਹ ਜਾਂ ਉਹ’ ਕਹੇ, ਇੰਦਰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ।” “ਇਸ ਵਿਚ ਕੀ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿ ਰਾਜਾ ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਆ ਜਾਵੇਗਾ?