ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੁਖਾਂਤਮਕ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਯਮ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਲੇਖਕ, ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਚਿਤਰਗੁਪਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੋ।" ਜੈਮਿਨਿ ਜੀ, ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਨੇ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਵੇਖਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਚਿਤਰਗੁਪਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਭਲੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਿਲਾ ਲਈ ਕੁਝ ਉਪਾਏ ਵੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।" "ਇਕ ਵਾਰੀ, ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਕ ਜੰਗਲੀ ਹਿਰਣ ਜੋ ਸ਼ੇਰਾਂ ਤੋਂ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਹਿਰਣ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਰਾਜਾ, ਜਿਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਜਿਗਿਆਸਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ, ਤੁਰੰਤ ਉੱਠਿਆ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਸਦੇ ਅਸਰੇ ਆਈ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਤੇ ਇਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।" "ਜਿੰਨੇ ਵਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਣਗਿਣਤ ਮਾਨਵੰਤਰਾ ਤੱਕ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਤੌਰ ਤੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗੇਗਾ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਜਾਂ ਧਨ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਣੀ ਪਵੇ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜ਼ਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਪਰ, ਜਿਹੜਾ ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਜਾਂ ਧਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਭਾਰੀ ਪਾਪ ਵੀ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਮਹਾਂਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਵਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਿਆਨਕ ਤੀਰਾਂ ਵਾਲੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਹਨ।" "ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ 'ਤੀਰਾਂ ਵਾਲਾ ਜੰਗਲ' ਆਖਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਲੱਖਾਂ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ 'ਸ਼ੇਰਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ' ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਉਥੇ ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੇਰਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣੇ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਦੁਖ ਭੋਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮੱਧਕ (ਡੱਡੂ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਨਮ ਲਏ। ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਡੱਡੂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।" "ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਕ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਇਕੱਠੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਕੀੜੇ ਖਾਂਦੇ। ਇਕ ਦਿਨ, ਉਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਮਨੁੱਖ ਆਏ। ਜਦ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਦੋਵੇਂ ਡੱਡੂਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਇਕ ਡੱਡੂ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਮੈਂ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣ ਕਰਕੇ ਜੋ ਪਾਪ ਕੀਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਅੱਜ ਵੀ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕੇ।'" "'ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਵੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਜੇ ਪਾਪੀ ਵੀ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।'" "'ਫਿਰ ਵੀ, ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇੰਨਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਤਕ ਇੱਥੇ ਹਾਂ? ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂ।'" "'ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਹੈ, ਦੱਸੋ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਸਕਾਂ?' ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਡੱਡੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਆਖਦੀ ਹੈ, 'ਇਹ ਦੁੱਖ ਹੁਣ ਸਹਿਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਭੂ; ਇਸ ਲਈ ਜਲਦੀ ਕਰੋ।'" "ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜੋੜੇ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਅਚਾਨਕ, ਦੋਵੇਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ, ਪਰ ਲੰਮਾ ਰਸਤਾ ਤੈਅ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਭੁੱਖੇ ਹੋ ਗਏ।" "ਉਸ ਵੇਲੇ, ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ, ਫੁਫਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਾਲ-ਸਰਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਿਆ। ਕਾਲ-ਸਰਪ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਾਪੀ ਡੱਡੂ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ ਹੋ। ਹੁਣ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਭੁੱਖਾ ਹਾਂ।'" "ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਡਰ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਕਾਲ-ਸਰਪ ਦੇ ਅੱਗੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, 'ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਰਤਾ ਭੀ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸਰਪ!'" "'ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਨਾਮ ਸੀ ਸਤ੍ਯਧਰਮ; ਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਣੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਵਿਜਯਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਖੜੀ ਰਹੀ।'" "'ਮੂੜਤਾ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਮੰਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਥੇ ਆਸਰਾ ਲੱਭਣ ਆਇਆ; ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਯਮ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲੰਮਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿਆ।'" "'ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਡੱਡੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ; ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ।'" "'ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਸਰਪ; ਸਾਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਣ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਸਕੀਏ।'" "'ਅਗਿਆਨਤਾ ਛੱਡ ਦੇ, ਹੇ ਸਰਪ, ਜੋ ਨਰਕ ਦਾ ਦੁੱਖ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਖਾ ਲੈਣਾ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ?'" "'ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਹਰੀ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਸਾਡਾ ਤੇਰਾ ਵੈਰ ਕਿਹੜਾ, ਹੇ ਸਰਪ?'" "'ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਹਿੰਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਜੇ ਅਜਿਹੀ ਹਿੰਸਾ ਹੋ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਿਸਮਤ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ।'" "'ਆਯੁ, ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ, ਧਨ, ਤੇ ਯਸ਼—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸਮਤ ਹੀ ਹਿੰਸਕ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।'" "'ਜਿਹਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ "ਹਿੰਸਾ" ਦੇ ਦੋ ਅੱਖਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਜਪ, ਤਪ, ਦਾਨ ਜਾਂ ਯਜਨ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਲਾਭ ਨਹੀਂ।'" "'ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਰੀ ਨੂੰ ਤਕਲੀਫ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।'" "'ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰੰਗਮੰਚ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਮੌਜ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।'" "'ਜੀਵ-ਸਰੀਰ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।'" "ਦੂਜੇ ਦੀ ਜਾਨ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਸੁਖ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਾਸੀ ਹੋ ਕੇ ਜੋ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਾਪਾਂ ਤੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਕਥਾ, ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਯਧਰਮ ਤੇ ਰਾਣੀ ਵਿਜਯਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਡੱਡੂ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਕਾਲ-ਸਰਪ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮ, ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ।