ਕਪਿਲਾ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੇ ਤੇਲ ਲੈ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਵੱਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਜਲਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ, ਜਿਥੇ ਇਹ ਭਗਤੀਕਰਮ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਥੇ ਇੱਕ ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲੀ ਬਿੱਲੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਭੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਬਿੱਲੀ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ, ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰਕੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅੱਗੇ ਬੈਠੀ ਰਹਿੰਦੀ। ਉਹ ਬਿੱਲੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੀ, ਜੋ ਤੇਲ ਪੀਣ ਜਾਂ ਦੀਵੇ ਦੀ ਬੱਤੀ ਚੁਰਾਉਣ ਆਉਂਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ, ਬਿੱਲੀ ਧਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇੰਝ ਹੀ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਉਹ ਗੌਰਵਰਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਉਪਵਾਸ ਰੱਖ ਕੇ ਅਚੁਤ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਰਾਤ ਉਹ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ, ਭਜਨ ਗਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਨੱਚਦਾ ਰਿਹਾ। ਪਰ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਦੋਜਾਤੀ ਥਕਾਵਟ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਸੁੱਤ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਉਹ ਤੇਜ਼ ਦੰਦਾਂ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਕਦਮਾਂ ਵਾਲੀ ਬਿੱਲੀ ਵੀ ਘਰ ਦੇ ਇਕ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਖੜੀ ਰਹੀ, ਭੇਟ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ ਰਹੀ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਚੂਹਾ, ਜੋ ਦੀਵੇ ਦੀ ਬੱਤੀ ਚੁਰਾਉਣ ਜਾਂ ਤੇਲ ਪੀਣ ਆਇਆ ਸੀ, ਆ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਬਿੱਲੀ ਨੇ ਛਾਲ ਮਾਰੀ, ਤਾਂ ਚੂਹਾ ਆਪਣੇ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਘੁਸ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਬੱਤੀ ਲੱਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੀਵਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਲ ਉਠਿਆ। ਤੇਲ ਦਾ ਬਰਤਨ ਢੁੱਕ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਘਰ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਇਸ ਚਮਕਦਾਰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਜਗਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦੀ ਮੋਹ ਦੀ ਨੀਂਦ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਉਸ ਰਾਤ ਬਿੱਲੀ ਵੀ ਜਾਗਦੀ ਰਹੀ, ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਵਿੱਚ। ਸਵੇਰ ਹੋਣ ਤੇ, ਉਹ ਦੋਜਾਤੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿੱਤਨੇਮ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਪਵਾਸ ਤੋੜਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਕਪਿਲਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਚੱਲਦੀ ਰਹੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਕਪਿਲਾ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ, ਪੋਤਰੇ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਵਧੀਆ ਸਿਹਤ ਮਿਲੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਦੀਵੇ ਦੇ ਵਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਕਪਿਲਾ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕੀਤਾ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ, ਜੋ ਦੀਵੇ ਦੀ ਜੋਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਚੂਹਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਚੂਹੇ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸੁੰਦਰ ਇੰਦਰਾਜੀ ਰਥ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਤ ਹੋਈ। ਨਾਗਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਰਿਹਾ। ਆਖਰਕਾਰ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜੇ ਵਜੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਧਰਮਾ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪਤੀ ਭਗਤ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰੂਪਸੁੰਦਰੀ ਸੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਕੁਲਵੰਤ ਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਫਿਰ, ਕਾਰਤਿਕ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਆਇਆ, ਜੋ ਹਰੀ ਦੀ ਨੀਂਦ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਭਗਤ ਦੀਵੇ ਜਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰਾ, ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਆਦਿ ਵਰਤ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੋਧਿਨੀ ਆਈ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਅੱਜ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਭੋਧਿਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਕਮਲ ਨਾਭ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਮੈਂ ਅੱਜ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ।" "ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਜਨਾਰਦਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੂਪਸੁੰਦਰੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਮਿੱਠੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਗੁਪਤ ਬੋਲ ਬੋਲੀ, "ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਇੱਛਾ ਉੱਠੀ ਹੈ, ਰਾਜਨ, ਸੋਹਣੇਪਣ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।" ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਉਹ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਿਆਨ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਥਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ, ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਕ ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਚਿੱਤਰਕਲਾ ਵੇਖੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਆਮ ਜਨਮ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਸੁੰਦਰ ਮੁੱਖੜੀ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸਿਆ। ਰੂਪਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪ੍ਰੀਤਮ, ਮੇਰਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਹੱਸ ਰਹੇ ਹੋ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ?" ਰਾਜਾ, ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ: "ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿੱਲੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਮੈਂ ਲੱਖਾਂ ਚੂਹਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਜਦ ਮੈਂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੱਗੇ, ਚਾਹੇ ਝੂਠਮ ਝਲਕ ਹੀ ਸਹੀ, ਪਰ ਦੀਵੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ—" "—ਇਸ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ, ਮੈਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਇਹ ਰਾਜ ਮਿਲਿਆ।" ਰੂਪਸੁੰਦਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣਾ ਪਿਛਲਾ ਆਮ ਜਨਮ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਚੂਹੀ ਸੀ।" "ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪ੍ਰਭੋਧਿਨੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਦੀਵਾ ਮੰਦ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਿੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਦੀਵੇ ਦੀ ਬੱਤੀ ਲੈਣ ਆਈ।" "ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਮੈਂ ਬੱਤੀ ਖਿੱਚ ਲਈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣਿਆਂ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਫਲ ਤੇ ਆਸ਼ਚਰਜ ਕਰਦੇ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੇ ਆਭਾਰੀ ਹੋਏ।