ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਭਗਤ ਗੰਗਾ ਜੀ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸਨਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਗੰਗਾ ਮਾਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਗੰਗਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ, ਇਲਾਹੀ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਾਵਪੂਰਕ ਇਸਨਾਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਹਨਵੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜਹਨਵੀ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿਚ ਜਹਨਵੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ, ਇਲਾਹੀ ਸੁਗੰਧਾਂ, ਘੀ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਦੀਵੇ, ਸੁਗੰਧਦਾਰ ਧੂਪ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੱਕੇ ਹੋਏ ਫਲ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਭੋਗ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘ, ਆਚਮਨ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਖਾਦਿਰ ਮਿਲੇ ਹੋਏ ਪਾਨ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੋਗ, ਜਿਸ ਤੱਕ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੋਵੇ, ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੂਤੀਆਂ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਮਾਂ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਵੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਜਹਨੂ ਦੀ ਧੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੇ, ਮੇਰੀ ਆਸਰਾ ਬਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਜਾਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਨੀਂਦ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਾਤ ਕੱਟਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਤਾ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਫਲਾਂ ਤੇ ਜੀ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੂਰਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੱਕਾ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਤਿਆਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ, ਦੁਬਾਰਾ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਭਗਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਨਦੀ ਦੇਵੀ, ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਜਾਗਰਣ ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਸਦਾ ਅਟੁੱਟ ਰਹੇ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕਰਮ ਨਿਭਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪ ਉਪਵਾਸ ਤੋੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਹਨਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ। ਉਹ ਬੰਦਾ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਯੁਗਾਂ ਲਈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪਾਣਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਹ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਉਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੋਹਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਿਰਲੇ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਣਪਤੀ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਇੰਦਰ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਹੋਵੇ। ਉਥੇ, ਉਸ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਯੁਗਾਂ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਇੱਛਿਤ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ; ਉਥੇ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਚਿਰਕਾਲ ਤੱਕ ਅਮ੍ਰਿਤਮਈ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਉਹ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਰਾਟ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵੈਰੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸੁਖਦਾਇਕ ਮੌਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਇਲਾਹੀ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ; ਉਥੇ ਚਾਰ ਮਨੁਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ, ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮੁਕਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਹ ਰਾਹ ਹੈ, ਜੋ ਜਹਨਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ। ਜੇਕਰ ਉਹ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਸਤ੍ਯਧਰਮ ਸੀ, ਜੋ ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਹ ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਦੇ ਸੰਧਿਕਾਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ ਦਾ ਨਾਮ ਵਿਜਯਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਚੰਗੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਿਆ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ। ਫਿਰ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਯਮ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਬੱਝ ਕੇ, ਦੁਖਦਾਇਕ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਯਮ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਧਰਮ ਰਾਜ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ, ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਵੇਖੋ।" ਹੁਕਮ ਮਿਲਣ 'ਤੇ, ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੇ, ਹੇ ਜੈਮਿਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਜਾਂਚਿਆ। ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜਿਹੜੇ ਭਲੇ ਜਾਂ ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ, ਮੈਂ ਰਾਣੀ ਲਈ ਇਕ ਉਪਾਏ ਵੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣੋ।" "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਬਾਘਾਂ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਅਕੇਲਾ ਹਿਰਣ ਇਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ, ਜਿਗਿਆਸਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਤੁਰੰਤ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ।" "ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਹਿਰਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਆਸਰੇ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਦੰਡ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਿੰਨੇ ਵਾਲ ਉਸ ਹਿਰਣ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਮਨਵੰਤਰਾ ਤੱਕ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਰਹੇਗਾ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ ਨੂੰ—even ਜਾਨ ਜਾਂ ਧਨ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇ ਕੇ ਵੀ—ਬਚਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਫਲ ਹੈ।" "ਹੁਣ, ਉਸ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਫਲ ਸੁਣੋ ਜੋ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਜਾਂ ਧਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ: ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਵਰਗੇ ਮਹਾ ਪਾਪ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਉਪਵਾਸ, ਗੰਗਾ ਮਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਆਏ ਦੀ ਰੱਖਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ, ਅਣਮੁੱਲੇ ਸੁਖ ਅਤੇ ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।