ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਥਕਾਵਟ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ—“ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਮੇਰਾ ਬਿਸਤਰਾ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ, ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਘਰ?”—ਉਹ ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਸੌਂਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ? ਮੇਰੇ ਘਰ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਅਨਾਜ ਤੇ ਹੋਰ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਕੀ ਹੋਇਆ?” “ਕਿੰਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਮੁੜ ਘਰ ਜਾਵਾਂਗਾ?”—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਵਿਚਾਰ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਸਨਾਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਹੇ ਦਵਿਜ, ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਹੁਕਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ 'ਤੇ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਯਾਤਰਾ ਸਮੇਂ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: “ਹੇ ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਰਹਿਤ ਸਫਲਤਾ ਦਿਓ।” ਜੈਮੀਨੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼, ਨਾ ਬਹੁਤ ਹੌਲੇ। ਗੰਗਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ; ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਵਪਾਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਐਸੇ ਕੰਮ ਕਰਣ ਨਾਲ ਅੱਧਾ ਪੁੰਨ ਖੋ ਜਾਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਪ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਛੋਟੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵੱਡੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਵੱਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ: “ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਫਲਦਾਇਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ। ਹੇ ਗੰਗਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ; ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮਿਟ ਗਏ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਭਾਵ ਨਾਲ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਨਦੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ: “ਹੇ ਗੰਗਾ, ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਛੂਹਦਾ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਭੁੱਲ ਮਾਫ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਛੂਹਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਗੰਗਾ, ਨਦੀਆਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਨ।" ਇਸ ਭਾਵ ਨਾਲ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਰਖਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਲਈ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ 'ਗੰਗਾ' ਨਾਮ ਉਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀ ਮਿੱਟੀ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। “ਹੇ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਲਗਾ ਕੇ, 'ਗੰਗਾ, ਗੰਗਾ' ਉਚਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਅਸ਼ੁਧਤਾਵਾਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੁਬਾਰਾ ਮਿੱਟੀ ਲੈ ਕੇ, ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਹੇ ਗੰਗਾ, ਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ, ਮੈਂ ਸਨਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ; ਤੁਹਾਡੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਫਲ ਦਿਓ ਜੋ ਵਚਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।” ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ, ਗੰਗਾ-ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੰਗਾ ਮਾਤਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਨਾਨ ਪੂਰਾ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਪੜੇ ਨਾਲ ਪੂੰਝਦਾ ਹੈ; ਸਨਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਕਪੜੇ ਤੇ ਪਾਣੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਨਾ ਛੱਡੇ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਨਾ ਮਜੋ; ਜੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨਾਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਸਵੇਰੇ, ਦੰਦ ਮਜਣ ਤੇ ਹੋਰ ਕੰਮ ਹੋਰ ਥਾਂ ਕਰੋ; ਰਾਤ ਦੀ ਰਹਾਇਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੋ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬਾਹਰਲੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਗਾਂ 'ਤੇ ਲਗਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ, ਠੰਢੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਤਰਪਣ ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਦੇ ਪਿਤਰ ਲੱਖਾਂ-ਕਰੋੜਾਂ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਗੰਗਾ ਤੇ ਪਿਤਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਦੇ ਪਿਤਰ ਦੇਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ, ਉਪਵਾਸ, ਦਾਨ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ, ਜੈ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਰਮ ਇੱਥੇ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ, ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਪੰਜ ਮਹਾ-ਯਜਨ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਗੰਗਾ ਦੇ ਵਿਗ੍ਰਹ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੇ ਵਿਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਾਵ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਵਿਗ੍ਰਹ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਜਾਹਨਵੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀਅਲ ਪਾਣੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਹਨਵੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ, ਘੀ ਦੇ ਦੀਵੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਧੂਪ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁੰਦਰ ਫੁੱਲ, ਪੱਕੇ ਫਲ, ਉੱਤਮ ਭੋਗ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਅਰਘਿਆ, ਪੀਣ ਲਈ ਪਾਣੀ, ਖਾਦਿਰਾ ਮਿਲੀ ਪਾਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੋਗ, ਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਤੋਤ੍ਰ ਤੇ ਭੋਗ ਨਾਲ, ਗੰਗਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਭਾਵ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: “ਹੇ ਜਾਹਨਵੀ ਦੀ ਧੀ, ਮੈਂ ਖਾਵਾਂਗਾ; ਹੇ ਪਾਪ ਰਹਿਤ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਆਸਰਾ ਬਣੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਮਨੁੱਖ ਮਨ, ਕਰਮ ਤੇ ਬੋਲ ਨਾਲ, ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਨੀਂਦ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ। ਜੇ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਦਵਿਜ, ਫਲਾਂ 'ਤੇ ਜੀਵਨ ਜਾਪੇ; ਰੋਟੀ ਹੀ ਨਾ ਖਾਏ, ਤੇ ਨਾ ਪਕਾਈ ਹੋਈ ਭੋਜਨ ਖਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ-ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਗੰਗਾ-ਸਨਾਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰੀਤਿ, ਭਾਵ, ਤੇ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।