ਇਕ ਵਾਰ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਈ: ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ “ਗੰਗਾ” ਨਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇ, ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਹਰੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਗੰਗਾ-ਜਲ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਚਾਹੇ ਸਮਸ਼ਾਨ ਵਿਚ ਹੀ, ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਗੰਗਾ ਤੇ ਮੌਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੱਡੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅਸਥੀਆਂ, ਹੱਡੀਆਂ, ਨਖ ਜਾਂ ਵਾਲ ਵੀ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿਚ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਹਨ, ਉਹ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹਦੇ ਸਾਰੇ ਫਲ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਸੁਣੋ, ਦੋਵੇਂ ਵਾਰ ਜਨਮੇ, ਮਨ ਲਾ ਕੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ, ਕਮਲ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰੰਗ-ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਗਿਆ। ਉਹ ਇਸਤਰੀ, ਜੋ ਨਵੀਨ ਯੁਵਾ ਸੀ, ਸੁਆਦ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੁਖ ਦੇ ਕੇ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੰਦਰ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਿਰਣ ਜਿਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ, ਰਸ-ਭੋਗ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇੰਦਰ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਡੱਬਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਓਸ ਸਮੇਂ, ਪੌਲੋਮੀ, ਜੋ ਸਭ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਖੁਦ ਉਸ ਘਰ ਵਿਚ ਆ ਗਈ। ਪੌਲੋਮੀ ਨੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਖ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸੋਹਣੀ ਸ਼ਕਲ ਵਾਲੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: “ਹੇ ਦੇਵਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਐਸੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਪਾਨ-ਡੱਬਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਜੋ ਮੇਰੀ ਦਾਸੀ ਹੈ। ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰ ਛੁਹਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਸੀਂ ਪਦਮਗੰਧਾ, ਇੱਕ ਦਾਸੀ, ਦੇ ਪੈਰ ਛੁਹਦੇ ਹੋ?” “ਇੱਕ ਮਧੁਮੱਖੀ, ਜੇ ਮੰਗਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਹਿਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਗੁਆ ਲੈਂਦੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਅਨੇਕ ਸੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਹੋ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚਮਕ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਨਿਕਰਿਸ਼ਟ ਕੰਮ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਪਦਮਗੰਧਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗੁਣ ਨਹੀਂ, ਨੂੰ ਦੂਰ ਛੱਡੋ। ਤੁਸੀਂ ਰਾਣੀ ਹੋ, ਪਰ ਇੰਦਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹੈ।” ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੌਲੋਮੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਡਾਂਟਿਆ। ਪਦਮਗੰਧਾ, ਜੋ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀ ਇਸਤਰੀ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: “ਸਵਾਮੀ ਹੀ ਮੇਰੇ ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਹੱਕ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਣ-ਹੀਨ ਹੈ, ਨਿੰਦਿਆ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋ? ਹੋਰ ਲੋਕ, ਦੋ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੋਵੇਂ ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਮੰਦ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ; ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਵਗੁਣ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਗੁਣ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲਾਂ, ਚੰਦ ਦੀ ਖਾਮੀ ਉਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਮੂਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਕਰੂੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਹ ਗੁਣ-ਹੀਨ ਹੈ।” “ਜਦ ਮੈਂ ਗੁਣ-ਹੀਨ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪਤੀ ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।” ਵਿਆਸ ਜੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: ਪਦਮਗੰਧਾ, ਜਿਹਦੀ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਸੀ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੋਂ ਉਠੀ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਰੋਹ ਕਰੀ। ਇੰਦਰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ: “ਪਿਆਰੀ, ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੀ ਮਾਲਕਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਇਸਤਰੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਭਲਾ ਕੀਤਾ? ਦੱਸੋ, ਸੋਹਣੀ। ਮੈਂ ਪੱਕਾ ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਸ ਹਾਂ, ਤੇ ਦਾਸੀ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਦਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੀਆਂ।” ਫਿਰ ਇੰਦਰ, ਉਠ ਕੇ, ਮਨ ਵਿਚ ਭਟਕਾਵ ਨਾਲ, ਉਸ ਸੋਹਣੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਠਾ ਲਿਆ। ਸ਼ਚੀ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: “ਕ੍ਰੌਂਚ ਪੰਛੀ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਧੰਨ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਤਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤ ਹੋ, ਮਾਲਕਾ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਅਕਿਸਮਤ ਹਾਂ, ਸੋਹਣੀ। ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਕ੍ਰੌਂਚ ਦਾ ਪੁੰਨ ਰਹੇਗਾ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰੌਂਚ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਦੁੱਖ ਪਾਓਗੇ। ਤਦ ਤਕ, ਰਾਜਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਖ ਭੋਗੋ। ਕਿੰਨੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਕ੍ਰੌਂਚ, ਤੁਸੀਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੋਗੇ, ਗੁਣ-ਹੀਨ?” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਦਮਗੰਧਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਈ। ਝਗੜਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਦਮਗੰਧਾ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਪੁਲੋਮਾ ਦੀ ਧੀ, ਹੇ ਉੱਤਮ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਧਾਰਣ ਹੈ। ਹੇ ਕ੍ਰੌਂਚੀ, ਦੱਸੋ—ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਏ ਹੋ? ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰਾ ਪੁੰਨ ਕਦ ਤਕ ਖਤਮ ਹੋਵੇਗਾ?” ਸ਼ਚੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਹਿਲਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰੌਂਚੀ ਸੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਮਹਿਕ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ, ਤੁਸੀਂ ਮਲੀਨ ਮਾਸ ਤੇ ਕੀੜੇ ਖਾਂਦੇ ਸੀ। ਗੰਗਾ ਦੇ ਸੋਹਣੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਰਗਦ ਦਾ ਰੁੱਖ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਘੋਂਸਲਾ ਬਣਾਇਆ ਤੇ ਘਰ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਸੱਪ ਉਸ ਬਰਗਦ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਸੱਪ ਘੋਂਸਲੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਮਰ ਗਏ। ਉਹ ਸੱਪ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਾਰਾ ਮਾਸ ਖਾ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ, ਮਾਸ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਉੱਥੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਵੱਡੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੱਪ ਵੀ ਡਿੱਗ ਗਿਆ। ਉਹ ਟੁੱਟ ਕੇ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਜੜਾਂ ਸਮੇਤ। ਜਦ ਉਹ ਬਰਗਦ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਡਿੱਗਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਉੱਤਮ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਿੰਨਾ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਗੰਗਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਰਹੋਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਪਦਮਗੰਧਾ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਧੰਨ ਹੈ ਜਾਹਨਵੀ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਕ੍ਰੌਂਚੀ—” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵ, ਪਦਮਗੰਧਾ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ-ਪੌਲੋਮੀ-ਪਦਮਗੰਧਾ ਵਿਚਾਲੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਭਰੀ, ਗੰਭੀਰ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਸੁਣਾਇਆ।