ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ, ਉਸਦੇ ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਰਾਜਾ ਦਾ ਨਾਮ ਮਨੋਭਦ੍ਰਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮੰਤਰੀਓ, ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਰਥ ਸਮੇਤ, ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਕੂਲ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਈ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸਾਰੀਆਂ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਯਥਾਵਿਧਿ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਰਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਮੇਰੀ ਸਾਰੀ ਤਾਕਤ ਖੋਹ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਹੁਣ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ, ਕੁਝ ਕੰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਤੇਜ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਹਰ ਗਹਣੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਔਰਤ, ਜੇ ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਭਾਵਾਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥਾ ਸੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਡਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਜਦ ਯੋਗਤਾ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਉਸਦੇ ਵਲ ਨਹੀਂ ਵਲਦੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਰੇਕ ਗੁਣ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਸਦੇ ਵਸ ਵਿਚ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਬੁੱਢਾ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਔਰਤ ਆਪਣੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਗੁਣ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਵੀ ਧਰਮ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪਰਮ ਮੰਗਲ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਕੋਲ ਯੋਗਤਾ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਰਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤਰਸਯੋਗ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਮੂਰਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਾਸ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਆਪਣੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਆਂ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸਹਿਮਤ ਹੋ।" ਮੰਤਰੀਆਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਸਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਡੀ ਵੀ ਰਾਏ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਦੋ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੀ—ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਅਤੇ ਯਸ਼ੋਭਦ੍ਰ। ਦੋਵੇਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਗਤ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਫਿਰ, ਉਹ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਾ ਰਾਜ ਵੰਡ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘੜੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਗਿੱਧ ਆਪਣੀ ਮਾਦ ਨਾਲ, ਉਸ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੌੜ ਗਈ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਆਏ ਹੋ?" ਗਿੱਧ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਗਿੱਧ ਹਾਂ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੇਰੀ ਮਾਦ ਹੈ, ਹੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਵੇਖਣ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਵਿਪਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।" ਇਹ ਗਿੱਧ ਦੀ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ, "ਗਿੱਧ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੁੱਖੋਂ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਪਿਛਲੀ ਜਨਮ ਦੀ ਕਥਾ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗੀ? ਜੇ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਤਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।" ਗਿੱਧ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਰਾਜਨ, ਦੁਆਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਗਰਸੰਗਰ ਨਾਮ ਦੇ ਚੰਡਾਲ ਸਨ, ਜੋ ਸਤਯਘੋਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਮਰੇ। ਫਿਰ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ, ਜੋ ਦੰਦ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਆਏ। ਬੇਅੰਤ ਹਜਾਰਾਂ ਦੂਤ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੰਦੇ ਲੈ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਚਮੜੇ ਦੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਰਸਤੇ ਲੈ ਗਏ। ਉਥੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵੇਖੋ।' ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਕਰਮ ਜਾਂਚੇ। ਉਹ ਜੜ ਤੱਕ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ, ਅੰਤਕ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉੱਚ ਇਰਾਦੇ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਵੇਖ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਾਨ ਤਾਂ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।' 'ਇਸ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਜੋ ਦਾਨੀ, ਦਾਨ ਤਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਾਨ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੰਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਦੋਵੇਂ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਰਹਿਣ ਤਕ, ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਚੋਰ ਹਨ।' 'ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦੇਣ।' ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਦੂਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਆਏ।" "ਉਸੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਯਮ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਮੈਂ ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਹੁਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ, ਮੈਂ ਸਰਵਗਾ ਨਾਮ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜੋ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵਾਸੀ, ਉੱਚ ਵੰਸ਼ ਦਾ, ਵੇਦਾਂ ਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।" "ਇਹ ਜੋ ਮੰਜੂਕਸ਼ਾ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਤੀਆਂ ਵਾਲੀ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੀ, ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ, ਬੜੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕਰ ਬੈਠਿਆ। ਮੈਂ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਧਨਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ, ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਗਿੱਧ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਦੱਸਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।