ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਭਗਤ ਮਨੁੱਖ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜਾਗਦੇ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਪਾਠ, ਧਰਮਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦੇ। ਸਵੇਰੇ ਜਦੋਂ ਉਸ਼ਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਰਤ ਤੋੜ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਵਿਦਾ ਲੈਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦ੍ਰਿੜ਼ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇਹ ਵਰਤ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਵਰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਦੀਵਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਲਾ ਦਾ, ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਪੌਣਾ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਉਸ ਦੀ ਵੱਟ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਪੌਣਾ ਪਲਾ ਵੀ ਚਲ ਜਾਂਦੀ। ਘੜਾ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਤਾਮੇ ਦਾ ਪਾਤਰਾ ਨਾਲ ਹੋਵੇ। ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਕਰਦੇ ਜੋ ਮੋਖ ਦੇ ਦੁਆਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਚੰਗੇ ਤੇ ਗੁਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਛੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਰਸਮ ਲਈ ਸੰਗਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ, ਰੀਤੀਆਂ-ਮਰਯਾਦਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਤੇ ਮਿੱਠਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਚੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਯਮਤ ਪਾਣੀ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਦੀ ਭੇਟ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ, ਦੀਵਾ ਤੇ ਵੱਟ ਸਮੇਤ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਤਾਮੇ ਦੇ ਪਾਤਰੇ ਉੱਤੇ, ਘਿਉ ਦੇ ਘੜੇ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਚਤ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਇਹ ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ: “ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਗਿਆਨ ਦਾਤਾ ਤੇ ਮੋਖ ਦਾਤਾ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਮੈਂ ਇਹ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਹੈ ਦੀਵਾ-ਮੰਤਰ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਿਉ, ਖੀਰ ਤੇ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕਣਾ, ਖੱਟ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਸਮੇਤ ਦੈਣੀ, ਅਤੇ ਇਕ ਗਾਂ ਨਾਲ ਬੱਛੜਾ ਭੀ ਦੈਣਾ। ਆਪਣੇ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਭੀ ਭੋਜਨ ਤੇ ਆਦਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੀਵਾ-ਵਰਤ ਦੇ ਪੂਰਨ ਤੇ, ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਫਿਰ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨਾ ਤੇ ਖਿਮਾ ਮੰਗਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਜੋ ਕੁਝ ਪੂਰਨ ਹੋਇਆ, ਜਿੰਨਾ ਫਲ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੀ ਦੀਵਾ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਮਹੀਨੇ-ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਲਾਭ ਵੀ, ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਦੀਵਾ-ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਜਿੰਨਾ ਫਲ ਅਣਗਿਣਤ ਦਾਨ ਤੇ ਯੋਗ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਵਰਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਗਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ, ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਗ੍ਰਿਹੀ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ, ਉਹੀ ਫਲ ਇੱਕ ਦੀਵਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ। ਦੀਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਤੇਜ, ਅਖੁੱਟ ਧਨ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਪਾਉਂਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਅਥਾਹ ਵਿਦਿਆ, ਉੱਤਮ ਸਿਹਤ ਤੇ ਪਰਮ ਵਧੀਆਈ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਦੀਵਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਸੁਭਾਗਣ ਪਤਨੀ, ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ, ਪਰਪੌਤਰੇ ਤੇ ਅਟੁੱਟ ਵੰਸ਼ ਪਾਉਂਦਾ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪਰਮ ਗਿਆਨ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਨੂੰ ਸਰਵੋਚ ਰਾਜ, ਵੈਸ਼ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇ ਪਸ਼ੂ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ। ਕੁਆਰੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਸੁਭਾਗ ਵਾਲਾ ਵਰ, ਚਿਰ ਆਯੁ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤਰੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਨੌਜਵਾਨ ਔਰਤ ਕਦੇ ਵਿੱਧਵਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਨਾ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੀਵਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ। ਦੀਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ, ਨਾ ਰੋਗ ਆਉਂਦੇ, ਨਾ ਦੁੱਖ; ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਬੰਧਿਆ ਹੋਇਆ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੀਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਦੇ ਵਰਤ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਣ-ਹਤਿਆ ਵਰਗੇ ਮਹਾਂਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ—ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਵਾਣੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਾਲ ਭਰ ਹਰਿ ਲਈ ਦੀਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਤੇ ਕ੍ਰਿਚ੍ਰ ਵਰਤਾਂ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਉਹ ਹਨ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਲ ਭਰ ਦੀਵਾ ਚੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਨਮ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਦੀਵੇ ਦੀ ਵੱਟ ਬਣਦੀ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਹ ਉੱਚਾ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਲਗਾਤਾਰ ਦੀਵੇ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਤੇ ਵੱਟ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਰਵੋਚ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਦੀਵਾ ਬੁਝਣ ਲੱਗਦਾ, ਕੋਈ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ; ਦੂਜੇ ਲੋਕ, ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ, ਜੇ ਇਹ ਵੇਖ ਲੈਂਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ, ਥੋੜ੍ਹਾ-ਥੋੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਮੰਗ ਕੇ ਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਦੀਵਾ ਬਣਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਵੀ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਵੀ, ਜੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲਈ ਦੀਵਾ ਜਲਦਾ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਥਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ, ਸਿੱਧਾਸ਼੍ਰਮ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਆਸ਼ਰਮ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਕਪਿਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਵੇਦ-ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਵਰਤਾਂ ਤੇ ਉਪਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਗਰੀਬ ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤਰੀਆ ਸੀ, ਤੇ ਭੀਖ ਮੰਗ ਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਰਤ ਤੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਂਦਾ ਸੀ।