ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ। ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਧੋਬੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਿਹਾ? ਜਿਸ ਨੇ ਸੀਤਾ ਬਾਰੇ ਨਿੰਦਾ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਜੀਭ ਕੱਟ ਦੇਵਾਂਗਾ।" ਫਿਰ ਰਾਮ ਨੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੁਹਰਾਈਆਂ ਜੋ ਧੋਬੀ ਦੀ ਜੁਬਾਨੋਂ ਨਿਕਲੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਗੁਪਤਚਰ ਨੇ ਸੁਣ ਕੇ ਭਰਤ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਖੀ ਭਰਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਸੀਤਾ ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਵੀਰਾਂ ਵਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ, ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੇ ਵੀ। ਜਿਹੜੀ ਨਾਰੀ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧੋਬੀ ਦੀ ਗੱਲ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਭਰਤ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, "ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਨੇ ਵੀ ਸਲਾਹਿਆ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਇੱਕ ਧੋਬੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਲ ਦਾਗੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਇਸ ਲਈ, "ਸੀਤਾ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਜੋ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਤੈਨੂੰ ਆਇਆ, ਉਹ ਛੱਡ ਦੇ। ਆਪਣੀ ਸਭ ਤੋਂ ਭਾਗਾਂਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ।" ਭਰਤ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ? ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਮਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਾਡਾ ਦੁੱਖ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਅਤਿ ਭਾਗਾਂਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੀ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪੂਜਦੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ।" ਭਰਤ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, "ਭਰਾ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਹੁਣ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਨੂੰ ਪੂਰਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਸੀਤਾ ਅੱਗ ਰਾਹੀਂ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ, ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣਾ ਪਵੇਗਾ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਤਲਵਾਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦੇ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਆ।" ਇਹ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਰਤ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਹੰਜੂ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਤਸਯਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਜਾਨਕੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛ ਗਿੱਛ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜੋ ਪਵਿੱਤ੍ਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ?" "ਤਾਂ ਜੋ ਮੇਰਾ ਮਨ ਉੱਤਮ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਿਥਿਲਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਜਨਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਸੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰੱਖਦਾ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜ਼ਮੀਨ ਜੋਤ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਲ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਅਸਾਧਾਰਣ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਜੋ ਸੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਸੀ। ਰਾਜਾ, ਜੋ ਝੰਡੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੀਤਾ ਰੱਖਿਆ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਮੋਹਨਤਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਸੀ।" "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਖੇਡ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਜੋੜਾ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੇ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਤੋਤੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦ ਉਹ ਜੋੜਾ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਡ ਕੇ ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ ਤੇ ਆ ਬੈਠਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਸੁਰ ਮਿਲਾਇਆ।" "ਉਹ ਤੋਤੇ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ: 'ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਜਨਮ ਲਵੇਗਾ, ਜੋ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਨਮੋਹਣ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸੀਤਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਵੇਗੀ।' 'ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ, ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰੇਗਾ।' 'ਧਨ ਹੈ ਉਹ ਜਾਨਕੀ, ਅਤੇ ਧਨ ਹੈ ਉਹ ਰਾਮ; ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਣਗੇ।'" "ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਥਿਲੀ (ਸੀਤਾ) ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਤੋਤਿਆਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਕੋਈ ਆਮ ਪੰਛੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਜੀਵ ਹਨ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, 'ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨਯੋਗ ਹਨ—ਇਹ ਜੋੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਾਂਗੀ।'" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: 'ਇਹ ਸੋਹਣੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਫੜੋ।' ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਉਸ ਦਰੱਖਤ ਕੋਲ ਗਈਆਂ, ਉੱਤਮ ਜੋੜਾ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਸਖੀ ਕੋਲ ਲੈ ਆਈਆਂ।" "ਜਦ ਸੀਤਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਜੋੜਾ ਪਿਆਰੀਆਂ-ਪਿਆਰੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਤੁਸੀਂ ਡਰੋ ਨਾ, ਸੋਹਣੇ ਜੋੜੇ। ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ? ਰਾਮ ਕੌਣ ਹੈ, ਸੀਤਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ? ਇਹ ਗਿਆਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲਿਆ?'" "'ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਤੋਤਿਆਂ ਦਾ ਜੋੜਾ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।" "ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: 'ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਲਮੀਕੀ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਗਿਆਤਾ ਹਨ, ਸਦਾ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।' 'ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਵਾਲਾ ਰਾਮਾਯਣ ਗਾਇਆ; ਹਰ ਰੋਜ਼ ਉਹ ਇਸ ਦੀਆਂ ਚੌਪਈਆਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ।' 'ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਰਾਮਾਯਣ ਪੂਰਾ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।'" "'ਹੁਣ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਰਾਮ ਕੌਣ ਹੈ, ਜਾਨਕੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਕੁਝ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਦ ਰਾਮ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋਵੇਗਾ।'" "'ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਜਾਂਦੇ ਯਗ ਨੂੰ ਸਮੇਂ, ਹਰੀ ਚਾਰ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਨਿਤ ਅਤੇ ਦੇਵੀ-ਔਰਤਾਂ ਵਲੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।' 'ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਮਿਥਿਲਾ ਪਹੁੰਚੇਗਾ; ਉੱਥੇ, ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਵੇਖੇਗਾ, ਜੋ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ।' 'ਉਹ ਧਨੁਸ਼ ਤੋੜੇਗਾ ਅਤੇ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਜਿੱਤੇਗਾ; ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।'" "'ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਜੋ ਉੱਥੇ ਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਸੋਹਣੀ, ਅਸੀਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ—ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇ, ਅਸੀਂ ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।