ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਮਾਹਿਰ, ਤੀਰ ਅੰਦਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਦীক্ষਿਤ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕ—ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆਪਣੇ ਮੋਤੀ ਜੜੇ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮੁਕੁਟ ਝੁਕਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਰਾਮ, ਜੋ ਬਲਵਾਨਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਭ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ, ਕੋਸਲਾ ਦੇ ਰਾਜਕੁਲ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਜੋ ਮਣਕਿਆਂ ਵਾਲੀ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਉਸ ਦੀ ਗਰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ, ਰਾਮ, ਮੋਤੀ ਵਾਂਗ ਜਨਮਿਆ। ਰਾਮ, ਜਦ ਰਾਵਣ—ਜੋ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ—ਦੇ ਵਧ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ્ઞ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਖ ਘੋੜਾ, ਜੋ ਕਿ ਯਜਨ ਦਾ ਅਗਵਾਨ ਸੀ, ਛੱਡਿਆ। ਇਹ ਘੋੜਾ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚੋਟੀ ਦੇ ਸੈਨਾ ਤੇ ਖਾਈਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜੋ ਲਵਣ ਦੇ ਸੰਘਾਰਕ, ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸੀ। ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰਿਆਂ ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਨ; ਅਸੀਂ ਇਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧਨੁਧਾਰੀ ਹਾਂ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਮੋਤੀ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਤੇ ਚਿੰਤਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਫੜ ਲਵੇ। ਫਿਰ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਉਸਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਤੇ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਵਿੱਚ ਛੁਡਾ ਲਵੇਗਾ, ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਤੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਛੜਿਆਂ ਦੇ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦਰਦ ਦੇਵੇਗਾ। ਜੇ ਕੋਈ ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ ਰਾਜਪੁਤ ਪੂਰੀ ਰਾਜਪੁਤ ਮਹਿਲਾ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਆ ਕੇ ਇਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਫੜੇ; ਜਿਹੜੇ ਅਜਿਹੇ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਰਘੁ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਦੇ ਦੇਣ। ਇਹ ਸਭ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਲਵ, ਜੋ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁੱਸੇ ਕਰਕੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਲਵ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਇਹ ਦੇਖੋ, ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਰਾਜਪੁਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਬਲ ਦਾ ਘੋੜੇ ਦੀ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਘਮੰਡ ਨਾਲ ਉਲੇਖ ਕੀਤਾ ਹੈ! ਇਹ ਰਾਮ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਤਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਥੋੜ੍ਹੀ ਬਲ ਤੇ ਆਸਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਰਾਜਪੁਤ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮਾਂ ਜਾਨਕੀ ਹੈ, ਕੋਈ ਘਾਹ ਜਨਮਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਮੋਤੀ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਕੁਸ਼ਾ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੁਕਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰਾਜਪੁਤ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਦਿਖਾਵਾਂਗਾ, ਜੇ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰਾਜਪੁਤ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਘੋੜਾ, ਜੋ ਮੈਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ ਤੇ ਜੋ ਯਜਨ ਲਈ ਹੈ, ਇਹ ਛੁਡਾ ਲਏ, ਤਾਂ ਠੀਕ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਰਾਜਪੁਤ ਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਵੇ। ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁੱਤ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ ਵੀ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤ ਜਾਣਗੇ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਲਵ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਫੜ ਕੇ, ਘੋੜਾ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਵ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਅਯੋਧਿਆ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਨਾ ਲੈ, ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਭਲੇ ਦੀ ਹੈ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਲਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦਾ, "ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਪੁਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ। ਰਾਜਪੁਤਾਂ ਕੋਲ ਸ਼ੌਰਿਆ ਤੇ ਬਲ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਮਾਂ ਵਲੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਓ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਨਾ ਆਖਿਆ, ਤੇ ਲਵ ਦੇ ਸ਼ੌਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਇਹ ਸਭ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜੇ ਦੇ ਨੌਕਰ ਆ ਗਏ। ਉਹ ਘੋੜਾ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਲਵ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਘੋੜਾ ਕਿਸ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹਿਆ? ਕੌਣ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਹੈ? ਕੌਣ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦੁੱਖ ਸਹੇਗਾ?" ਲਵ ਨੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਇਹ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ ਮੈਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਇਸਨੂੰ ਛੁਡਾਏਗਾ, ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਕੁਸ਼ਾ ਗੁੱਸੇ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਯਮਰਾਜ ਵੀ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਰ ਲਵੇਗਾ? ਉਹ ਵੀ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਝੁਕ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ।" ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਤਾਂ ਇਕ ਮੁੰਡਾ ਹੀ ਹੈ," ਜਿਹੜੇ ਘੋੜਾ ਛੁਡਾਉਣ ਆਏ ਸੀ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨੌਕਰ, ਜੋ ਘੋੜਾ ਛੁਡਾਉਣ ਆਏ, ਲਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੇਜ਼ ਧਾਰ ਵਾਲੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਂਹ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਾਂਹ ਵੱਧ ਕੇ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ, ਤੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲਵ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਪਾਤਾਲਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਸ਼ ਤੇ ਵਾਤਸਯਾਨ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਚੌਵੰਜਾ ਧਿਆਨ 'ਲਵ ਵੱਲੋਂ ਘੋੜਾ ਬੰਨ੍ਹਣ' ਨਾਂ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਇਹ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲਵ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕਥਾ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਕੀਤੇ। ਵਾਤਸਯਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਰਾਮ ਨੇ ਧੋਬੀ ਦੀ ਤਿੱਖੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਾਨਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿੱਥੇ ਜਨਮੇ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਏ? ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਸਿਖਿਆ ਦਿੱਤੀ, ਤੇ ਰਾਮ ਦਾ ਘੋੜਾ ਕੌਣ ਵਾਪਸ ਲਿਆਇਆ?" ਵਿਆਸ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰੀ। ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਚਾਈ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਲ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸੀਤਾ ਨੇ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਉਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ; ਉਹ ਦੇਵੀ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚਮਕਾਉਂਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸੁਹਾਵਣੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਦੇਹਾ ਦੀ ਧੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪਤੀਵ੍ਰਤਾ, ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਇਛਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਕਰ ਸਕਾਂ?" ਨਿੱਜੀ ਥਾਂ ਤੇ, ਪਤੀ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਲੱਜਾਵਾਨ ਸੀਤਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ, ਮਧੁਰ ਬੋਲ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਦੀ ਹੈ, "ਤੁਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਜੋ ਭਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਰਹੇ। ਪਿਆਰੇ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੁਖ ਮੇਰੇ ਮਨ ਦੇ ਸੁਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ।