ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਸੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਮਝ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਨਰਕ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ, ਭਾਵੇਂ ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਵੀ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹਵਾਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਘੋੜਾ ਵੀ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸੇਸ਼ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਉਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਜਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਉਥੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉੱਚੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਪੜ੍ਹੀ, ਜੋ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਜਾ, ਹੇ ਧਨਿਆ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਦੇ ਪੂਣ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਵਾਹਨ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ; ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰ, ਤੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਅਸ਼ੁਧ ਜਨਮ ਵਾਲੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਦ ਤੱਕ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਉਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਉੱਤਮ ਅਕਾਸ਼ੀ ਜੀਵ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ੀ ਰਥ 'ਚ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਜੀਵ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹੁਕਮ ਦੇ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਅਕਾਸ਼ੀ ਵਾਹਨ 'ਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਇਸ ਅਸਚਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਘੋੜਾ, ਜੋ ਬੰਧਨਾਂ ਤੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਜਕੜ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਉਸ ਜੰਗਲ 'ਚ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਉਹ ਉੱਚਾ ਘੋੜਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ 'ਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਈ ਰਾਜੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦਾ, ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘਾ ਗਿਆ।" ਉਹ ਘੋੜਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਭਾਗਾਂ 'ਚ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਆਦਿ ਦੇ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ 'ਚ ਫਿਰਿਆ; ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਪਕੜ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਅੰਗ, ਵੰਗ ਅਤੇ ਕਲਿੰਗ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਲਾਘਾ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਘੋੜਾ ਰਾਜਾ ਸੁਰਥਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਨਗਰੀ 'ਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਨਗਰੀ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਕੁੰਡਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਕੰਨ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ, ਡਰ ਅਤੇ ਕੰਪ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀ ਝੁੰਡੀ ਪਈ ਸੀ। ਉਸ ਨਗਰੀ 'ਚ ਕਦੇ ਵੀ ਧਰਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੇਵਕ ਰੋਜ਼ ਅਸ਼ਵਥਾ ਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਰ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਘਵ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਨਿਰਮਲ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਝੂਠ ਤੇ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹਰੀ ਦੇ ਵਾਚੀ ਨਾਮਕ ਥਾਂ 'ਤੇ, ਕੋਈ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਵਾਦਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ 'ਚ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਹੈ, ਸੰਸਾਰੀ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ। ਉਥੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਓਸ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਕਦੇ ਝੂਠ ਦੀ ਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਉਸ ਥਾਂ 'ਤੇ ਰਾਜਾ ਸੁਰਥਾ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ, ਸੱਚਾ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਦਿਲ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ 'ਚ ਮਸਤ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਸੁਰਥਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੇਵਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਗਣਨਾਤੀਤ ਖਾਸੀਤਾਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਫੈਲ ਕੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਜਦ ਉਹ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਘੋੜਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਬੈਨਰ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸਾਫ਼ ਅੱਖਰਾਂ, ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਸਮਝ ਗਏ ਕਿ ਇਹ ਰਾਮ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਗਿਆ ਘੋੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਖਣ 'ਚ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸਭਾ 'ਚ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ, "ਮਾਲਕ, ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਘਵ, ਇਸ ਘੋੜੇ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨ ਲਈ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਉਹ ਘੋੜਾ, ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਹੁਣ ਨਗਰੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਪਕੜੋ।" ਸੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਆਖਿਆ। ਸੁਰਥਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਤੇ ਸਾਡੇ ਸਹਾਇਕ ਧਨਿਆ ਹਾਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਪਕੜਾਂਗਾ।" "ਫਿਰ, ਜਦ ਰਾਮ ਜੀ ਖੁਦ ਆਉਣਗੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਘੋੜਾ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਭਗਤ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਧਿਆਨ 'ਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕੇ।" ਸੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: 'ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਪਕੜੋ; ਉਹ ਘੋੜਾ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋਵੇ।'" "ਇਸ ਰਾਹੀਂ, ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ: ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕਾਂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਇੰਦਰ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" "ਉਹੀ ਧਨਿਆ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਪੁੱਤਰ, ਸਬੰਧੀ, ਜਾਨਵਰ ਜਾਂ ਸਵਾਰੀ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਖਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਘੋੜਾ ਪਕੜੋ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਘੋੜਾ-ਅਸ਼ਵਾਲਾ 'ਚ ਬੰਨ੍ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਕੜਿਆ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਲਿਆਏ। ਰਾਜਾ ਨੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਘੋੜੇ—ਜੋ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮਵਾਨ ਤੇ ਸਮਝਦਾਰ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ। "ਹੇ ਵਾਤਸਿਆਯਨ, ਜੋ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੈ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ: ਮੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਪਰਾਈ ਪਤਨੀ 'ਤੇ ਮੋਹ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ। ਕੋਈ ਵੀ ਪਰਾਈ ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਇੰਦਰੀ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਲਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਮੰਦੇ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ: 'ਤੁਸੀਂ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਏ ਹੋ; ਜੋ ਧਰਮਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੀ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਵਰਨਨ ਕਰਨ।'" "ਉਹ ਇਕ ਪਤਨੀ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਪਰਾਈ ਦੌਲਤ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ, ਪਰਾਈ ਨਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਵੇਦ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਟਦੇ।" "ਯੋਧੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਯਮਰਾਜ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਜਾਣ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਘੋੜੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਰਾਜਾ ਸੁਰਥਾ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਨਗਰੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਆਦਰ-ਧਰਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ।