ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਗੌਤਮ ਨੇ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਗੰਗਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਨਦੀ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਹੈ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਗੌਤਮ ਜੀ ਉਹ ਨਦੀ ਲੈ ਕੇ ਆਏ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਣੀ ਗਈ। ਭਗੀਰਥ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭਾਗੀਰਥੀ ਵੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਅਦੁਤੀਅ ਮੂਲ ਦੀ ਕਥਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੈਤਿਆ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ—ਰਸਾਤਲ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਬਲੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਬਾਮਣ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਮੰਗ ਲਏ, ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲਯ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਫਿਰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਇੰਦਰ (ਕਸ਼੍ਯਪ ਪੁੱਤਰ ਮਹੇਂਦ੍ਰ) ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਉੱਤਸਾਹ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ। ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਸੰਕੁਚਿਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਹਰੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋ ਕੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਨੇ ਵੱਡਾ ਰਾਜ ਲੈ ਲਿਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਾਮਨ ਦੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚਮਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਮੈਂ ਦੱਸੀ, ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਅੱਗੇ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਵਾਮਨ ਅਵਤਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟਾਵਾ' ਨਾਮਕ, ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਦੋ ਸੌ ਚਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਵਿੱਦਵਾਨ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਯਵਨ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ। ਯਵਨ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਸਟ ਜਰਾਸੰਧ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਉਸ ਦੁਸਟ ਦੀ ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਪੈ ਗਿਆ। ਕਾਫ਼ੀ ਵੇਲੇ ਬਾਅਦ, ਡਰ ਅਤੇ ਕਾਂਪਦੇ ਹੋਏ, ਜਦ ਉਸਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆਈ, ਉਹ ਰਾਮ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਬਚੀ ਕੁਚੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਭੱਜ ਪਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਅਜੇਯ ਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਛੱਡ ਬੈਠਾ। ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪਰਤ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਉਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ, ਮਥੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ ਦਵਾਰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤੇ। ਉਥੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ। ਪਿਆਰ ਵਸ਼, ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਗਈ, ਹੀਰਿਆਂ ਤੇ ਬੈਰਿਲ ਪਥਰਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ, ਕਈ ਆਸਨਾਂ ਵਾਲੀ ਮਹਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਹਲ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ। ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਰੈਵਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਪੁੱਤਰੀ ਰੇਵਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਮੰਗਲ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਦਿੱਤੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰੇਵਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਰਚਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ-ਸ਼ਚੀ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹੇ। ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਭੀਸ਼ਮਕ, ਜਿਸਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਮੀ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭ ਪੁੱਤਰ ਸਨ, ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਧੀ ਰੁਕਮਣੀ ਸੀ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਸੀ, ਰੂਪਵਾਨ ਤੇ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਰਾਮ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੀਤਾ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੁਕਮਣੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਹਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਥੀ ਬਣੀ। ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ ਤੇ ਹਿਰਣਿਆਕਸ਼ਿਪੂ, ਦੁਆਪਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਤੇ ਦੰਤਵਕ੍ਰ ਬਣੇ। ਚੇਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਮਹਾਬਲੀ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਸਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨਾਲ ਕਰਵਾਉਣ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨੂੰ ਪਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਅਟੁੱਟ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਭਗਤ ਰਹੀ। ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੀ, ਚੰਗੇ ਕੰਮ ਕਰਦੀ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਕਰਦੀ। ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿੰਦੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਸਵਾਮੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੂੰ ਹੀ ਪਤੀ ਸਮਝਦੀ। ਰਾਜਾ ਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਕਮੀ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਰੁਕਮਣੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੁਲਪੁਰੋਹਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਹਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ। ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਲਦੀ ਹੀ ਦਵਾਰਕਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਥੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੇ ਰਾਮ ਨੇ ਉਸਦੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਚੁੱਪਚਾਪ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਚਨ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵਿਚ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਚਾੜ੍ਹ ਲਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਦਾਰੂਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪਰਮਪੁਰਖ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਿਦਰਭ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਆਦਿ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਰੁਕਮਣੀ, ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਗਈ। ਓਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਕੀ ਪੁੱਤਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਉਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਮਹਾਬਲੀ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਲਿਆ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਲੈ ਗਏ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਜਰਾਸੰਧ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਕ੍ਰੋਧ ਆ ਗਿਆ।