ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਸਾਰੀ ਹਕੀਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇ ਨੇਤਰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਖੁੱਲ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਸੰਦੇਹੀ ਰਾਜਾ ਵੱਲ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਘੋੜੇ ਦੀ ਅਚਲਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲਾ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੌੜ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਕਾਵੇਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸੁੰਦਰ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਸਾਤਵਕ ਨਾਂ ਦੇ ਇਕ ਤਪस्वੀ ਵੱਸਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਰਮ ਤਪ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਦੁੱਧ ਤੇ ਜੀਉਂਦੇ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਹਵਾ ਤੇ, ਤੇ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ। ਇਉਂ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣੀ ਵ੍ਰਤ ਵਿਚ ਲੰਘਾਉਂਦੇ। ਪਰ, ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਵ੍ਰਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਤਦ ਕਾਲ—ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜਕੜ ਵਿੱਚ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪस्वੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਗਏ। ਉਹ ਆਤਮਾ, ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ 'ਚ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਗਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਿਆਂ ਹੋਇਆ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜਾਮੁਨ ਦਾ ਰੁੱਖ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਆਦਲੇ ਰਸ ਨਿਕਲਦੇ, ਤੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਨਦੀ ਵੱਗਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਤਰਲ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਥਾਂ, ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਏ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ। ਉਥੇ ਉਹ ਤਪस्वੀ ਵੀ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੁਸਤਾਖੀ ਕਰ ਗਇਆ। ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਮੰਦਭਾਸ਼ੀ! ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਣ ਜਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਗਿਆਨ ਤੇ ਤਪ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਦਇਆਲੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ! ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੋ।" ਫਿਰ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਹਿਆ, "ਜਦ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦਾ ਘੋੜਾ ਬਣੇਂਗਾ, ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਰਾਮ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ ਤੂੰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਰਾਮ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਸਤੋਤ੍ਰ ਸੁਣਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਾ (ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ) ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਆਦਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੌਨਕਾ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਕਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੁਪਤ ਹਨ। ਸਾਤਵਕ ਨੇ ਵੱਡੇ ਪੁੰਨ ਕਰਕੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ? ਕਿਹੜੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹੜੀ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?" ਸੌਨਕਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੀ ਪੁੱਛ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਆਪ ਜਾਣਦਾ ਹੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਖੋਟੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਜਾਇਦਾਦ, ਪਤਨੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਲ ਦੀ ਫਾਹੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਯਮ ਦੇ ਦੂਤ ਉਸਨੂੰ ਤਾਮਿਸ੍ਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮਾਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਸੂਅਰ ਦੀ ਕੋਖ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਕੇ, ਫਿਰ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸਦੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜੇ ਇੱਥੇ ਝੂਠ ਮਾਰ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਰੂਰੂ ਨਾਂ ਦੇ ਦੈਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਚੀਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਲਈ, ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਰੌਰਵ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਕਾਲਸੂਤਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਬੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਥੇ ਗਾਂ ਦੀਆਂ ਰੂੰਆਂ ਦੇ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਤਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੀ ਥਾਂ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਸਜ਼ਾ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਸੂਰ-ਮੁੱਖ ਵਾਲੇ ਦੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਤੜਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਮਾੜੀਆਂ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਜਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਰੋਜ਼ੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸੁਆਦ ਲਈ ਖਾਣਾ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਮਿਭੋਜਨ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਕੀੜਿਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਦੇ ਸੋਨਾ ਜਾਂ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਚੋਰੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਦੰਸ਼ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਤੇਲ ਉਬਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਜਾਂ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਕਿਸੇ ਅਣਚਾਹੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਲੋਂ ਉਸ ਔਰਤ ਸਮੇਤ ਜਫ਼ਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਗੁਮਾਨ ਵਿਚ, ਵੇਦ ਦੀ ਹੱਦ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਤਰਣੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਨੀਚ ਜਾਤ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰਕੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੀੜਾ ਵਾਲੇ ਪੂਆਂ ਵਾਲੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਹੜੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਲਈ ਪਖੰਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰੂੜ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਹੜੇ ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਜਾਤ ਦੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬੀਜ ਪਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਰਕ ਦੀ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰਜ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਹੜੇ ਚੋਰ, ਅੱਗ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜ਼ਹਿਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੌਨਕਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਅਤੇ ਨਰਕਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਚੱਲਣ।