ਉਥੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ ਅਤੇ ਕਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਉਸਨੂੰ ਸੋਹਣਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਹਿੰਤਾਲ, ਨਾਗ, ਪੁੰਨਾਗ, ਕੋਵਿਦਾਰ, ਬਿਲਵ, ਚੰਪਕ, ਬਕੁਲ, ਮੇਘ, ਮਦਨ, ਕੁਟਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਰੁੱਖ ਵੀ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜੈਸਮਿਨ, ਯੂਥਿਕਾ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਮਾਲਿਕਾ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਇਹ ਜੰਗਲ ਮਹਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਆਮ, ਮਾਧਵ, ਅੰਗੂਰ ਅਤੇ ਅਨਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਇੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਇਹ ਜੰਗਲ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਧੁਮੱਖੀਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਮੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਅਤੇ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਦਿੰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਸੋਚ ਤੋਂ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚੌੜੀ ਥਾਲ ਲੈ ਕੇ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਦਾ ਘੋੜਾ ਉਥੋਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਅਚਾਨਕ ਇਕ ਅਜੀਬ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ—ਸਭ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਚਾਨਕ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਿਲਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਘੋੜਾ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਰਿਹਾ। ਘੋੜੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਕਿ ਇਸ ਮਹਾਨ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਇਹ ਚੁਸਤ ਘੋੜਾ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਰਾਜਨ, ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜਕੜ ਆ ਗਈ। ਅਸੀਂ ਕੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਚਲਾ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੋਚੋ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ।" ਫਿਰ ਰਾਜਾ, ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਡੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਪੁਸ਼ਕਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਠਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪੈਰ ਜਿਉਂ ਦੇ ਤਿਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਰਹੇ। ਜਦੋਂ ਤਾਕਤਵਰਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਲਾਇਆ, ਘੋੜਾ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ। ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਉੱਠਾਉਣ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲਪੇਟਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਖਿੱਚਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਘੋੜਾ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ। ਹਨੁਮਾਨ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਆਪਣੀ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਡ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਖਾੜ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਛੋਟਾ ਘੋੜਾ ਤਾਂ ਹਿਲਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਾਕਈ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।" "ਜਦੋਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਖਿੱਚਿਆ, ਫਿਰ ਵੀ ਇਹ ਘੋੜਾ ਇਕ ਤਿਲ ਭਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਸੁਮਤੀ ਜੋ ਚੰਗਾ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਕੋਲ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਮੰਤਰੀ, ਇਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਪੂਰਾ ਸੁੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਐਸਾ ਕੀ ਉਪਾਅ ਕਰੀਏ ਕਿ ਇਹ ਘੋੜਾ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਵਧੇ?" ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਪ੍ਰਭੂ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਵਿਧਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ, ਸੁਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਅੱਖੀ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।" ਸੁਮਤੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਢੰਗ ਨਾਲ, ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਪਰ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ। ਪਰ ਰਾਜੇ ਦੇ ਇੱਕ ਸਹਾਇਕ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਜਾ ਕੇ, ਬੜੀ ਲਗਨ ਨਾਲ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਸ਼ਰਮ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸਨ, ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਧੁਲ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਖੁਸ਼ਨੁਮਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਉਥੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਉੱਚਤਮ ਤਪ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਕਾਲੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਹੋਮ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨੇ ਸਦਾ ਥਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਖੁਸ਼ ਰਿਸ਼ੀ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜੋ ਵਧੀਆ ਲਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਹਾਇਕ ਨੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਆਸ਼ਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ੌਨਕ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈਰਾਨੀ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਤੱਕ ਲੈ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਹਨੁਮਾਨ, ਪੁਸ਼ਕਲ ਆਦਿਕ ਨਾਲ, ਉਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਸ਼ੌਨਕ, ਯਥਾਵਿਧੀ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਡੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ਕ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਲਾਇਆ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਵੱਡਾ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ?" "ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਰਾਜੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦੇ, ਤਾਂ ਦੁਸਟ ਲੋਕ ਨਿਰਭੀਤ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।" "ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਮੰਗਲਮਈ ਹੋਵੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਉਸਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਚਾਨਕ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਮਾ ਦਾ ਅਸ਼੍ਵ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਵਾਪਰੀ—ਸੁਣੋ, ਹੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ!" "ਤੁਹਾਡੇ ਸੋਹਣੇ ਬਾਗ ਵਿੱਚ, ਘੋੜਾ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆ ਨਿਕਲਿਆ; ਉਸਦੇ ਰਸਤੇ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ, ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਤਾਕਤਵਰ ਯੋਧੇ, ਪੁਸ਼ਕਲ ਆਦਿ, ਬੜੀ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਉਹ ਫਿਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਿਲਿਆ।" "ਅਸੀਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰੱਖਿਆ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ, ਜੋ ਸੌਭਾਗਸ਼ਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਕੁਝ ਪਲ ਲਈ ਚੁੱਪ ਰਹੇ, ਫਿਰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ।