ਜਦੋਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਜੰਜੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੁਟਕਾਰਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਸਚਮੁੱਚ ਧੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗੇ। ਰਘੁ ਕੁਲ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ! ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਜਿੱਤ ਲਵਾਂਗੇ।" ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਥਾਣੁ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ), ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਰਾਮ ਜੀ ਕੋਲ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਆਖਣ ਲੱਗੇ। "ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਅਸਲ ਪੁਰਖ ਹੋ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਆਪਣੀ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਚਲਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ, ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੋ, ਪਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਤੁਸੀਂ ਤਿੰਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੈਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਸੰਭਾਲਣ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਆਪ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਰਵ ਦਾ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।" "ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਵਿਲੱਖਣ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯੱਗ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਗੰਗਾ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਪਾਪ ਨਿਵਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ; ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੋ ਕਈ ਉਲੰਘਣਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦਿਉ, ਹੇ ਦਇਆਲੁ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ। ਮੈਂ ਇਹ ਸਭ ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਤੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਉੱਜੈਨੀ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਕਾਲ ਦੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਪਰਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਦਭੁਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਮੰਗੋ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ।' ਉਸ ਨੇ ਅਲੌਕਿਕ ਰਾਜ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ। ਮੈਂ ਦੇਵਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, 'ਤੇਰਾ ਰਾਜ ਤਦ ਤੱਕ ਚਲੇਗਾ ਜਦ ਤੱਕ ਯਾਜਕ ਰਾਮਹਯਾ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ।' ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਵਰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਮ, ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖੇ?" "ਹੁਣ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਮਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਘੋੜਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਕਰੇਗਾ।" ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ, ਦਿਲੋਂ ਸਥਿਰ ਬਚਨਾਂ ਅਤੇ ਦਇਆ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਕਰਤੱਬ ਭਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਭੀ ਭਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ ਠੀਕ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਵ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ; ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੋਈ ਵਖਰਾ ਨਹੀਂ—ਸਿਰਫ ਮੂਰਖ, ਘੱਟ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਹੋਰ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੰਡ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹਾਂ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਲਈ ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਜੋ ਤੇਰੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵੀ ਹਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਹਨ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਭਗਤ, ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਨਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।" ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਰਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੇ ਛੂਹ ਨਾਲ, ਮੂੜ੍ਹ ਹੋਏ ਰਾਜਾ ਵੀਰਮਣੀ ਨੂੰ ਜਗਾਇਆ। ਉਹ ਦਇਆਲੁ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਆਹਤ ਹੋਏ ਹੋਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਚੇਤੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਭੂਤੇਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੋਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਇਆ। ਧੰਨ ਹੈ ਰਾਜਾ ਵੀਰਮਣੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਗੀ ਵੀ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਕੇ ਪਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਘੁਨਾਥ ਨੂੰ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੂਜਾ ਜੋਗ ਬਣ ਗਏ। ਫਿਰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਹਨੁਮਾਨ, ਪੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਈ ਹੋ ਰਹੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਵੀਰਮਣੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ—ਰਾਜ, ਪੁੱਤਰ, ਪਸ਼ੂ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਰਾਮ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ, ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਆਦਿਕ ਵਲੋਂ ਵਡਿਆਏ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਸਭ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਤਨ ਜੜੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਅਚਾਨਕ ਸਭ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। "ਉਸ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਾਤਰ ਮਨੁੱਖ ਨਾਂ ਸਮਝੋ; ਉਹ ਜਲ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ-ਸਦਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ।" ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼ੁਭ ਵਾਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਗੀਤ ਦੀਆਂ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸਾਰੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਯਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਯੋਧਿਆਂ ਵਲੋਂ, ਘੋੜਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ-ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਪੱਕੇ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਗਣ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲੈ, ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਰਲੇ ਹਨ।" ਫਿਰ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਆਪ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਓਥੇ ਤੋਂ ਅਲੋਪ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾ ਵੀਰਮਣੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਚਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਰਾਮ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਤਸਿਆਯਨ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, "ਰਾਮ ਦੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ ਦੇ ਚਲਣ" ਨਾਮਕ ਛਿਆਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਹੇਮਕੂਟ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੀਮਾ 'ਤੇ ਹੈ, ਉਥੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੋਧਿਆਂ ਵਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਯਕ-ਪੁੱਛ ਦੇ ਚਮਚੇ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਪਹਾੜ, ਆਪਣੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਅਤੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਤਾਂ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੋਭਤ ਸੀ।