ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਪੈਰ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਸਭ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਸਦਾ-ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੁਟ ਸੀ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਤੱਕ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿੱਖ ਨਹੀਂ ਸਕੀ। ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਗਿਰਿਜਾ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ, ਉਹ ਪੈਰ ਸੌ ਯੋਜਨ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉਪਰ ਚਲੇ ਗਿਆ। ਸਦਾ-ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ। ਰਾਜਾ ਬਲੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੁੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹर्ष ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬਲੀ ਨੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਗਈ, ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਲੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ। ਤੂੰ ਹੀ ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੈ।” ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪੈਰ ਉਪਰ ਵਧਾਇਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਪੈਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਗਏ, ਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦਾ ਪੈਰ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚੱਕਰ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਨ। “ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਹੋ ਗਿਆ,” ਕਹਿ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਲਸ਼ ਲਿਆ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਪੈਰ ਨੂੰ ਕਲਸ਼ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਇਆ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਅਖੂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਮੇਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰ ਵਜੋਂ ਡਿੱਗਿਆ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ, ਉਹ ਪਾਣੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਗਿਆ: ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ, ਫਿਰ ਆਲਕਾਨੰਦਾ, ਫਿਰ ਚਕਸ਼ੁਰਭਦਰਾ। ਫਿਰ, ਮੇਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ, ਆਲਕਾਨੰਦਾ ਨਦੀ ਆਨੰਦਮਈ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਤਿੰਨ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ, ਤ੍ਰਿਸ੍ਰੋਤਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਹੇਠਾਂ ਭੋਗਵਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ ਵਗਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਸੋਹਣੀ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮੇਰੂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਆਪਣੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਿਆ। ਦਿਵ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਸ਼ੁਭਤਾ ਪਾਈ ਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਗੰਗਾ ਦਾ ਪਾਣੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖਦਾ ਜਾਂ ਪੀਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ “ਗੰਗਾ! ਗੰਗਾ!” ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥ ਤੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਗੌਤਮ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤਪ ਕਰਕੇ ਗੰਗਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੰਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਗੌਤਮ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੌਤਮੀ ਕਹਾਈ, ਤੇ ਰਾਜਾ ਭਗੀਰਥ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਕੇ ਭਾਗੀਰਥੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਗੰਗਾ ਦੀ ਅਦ੍ਵਿਤੀਯ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੂੰ—ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ—ਰਸਾਤਲ ਲੋਕ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰਾਜ ਦਿੱਤਾ, ਸਾਰੇ ਦਾਨਵਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਤੇ ਯਾਦਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ। ਉਸ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਲੈ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਤੋਂ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ। ਫਿਰ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਦ੍ਰ (ਇੰਦ੍ਰ), ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ— —ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਸ্তুਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਹਰੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਵਾਮਨ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨ ਕਥਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਚੀ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਵਾਮਨ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਚਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ, ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ, ਉਤਤਰਖੰਡ, ਮਹਾਨ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਪਚਪੰਜ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੁਚੁਕੁੰਦ ਨੇ ਯਵਨ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ; ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਉਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਯਵਨ ਮਰ ਗਿਆ, ਮਗਧ ਦੇ ਰਾਜਾ ਜਰਾਸੰਧ, ਜੋ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ, ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਆ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਉਸ ਮੰਦ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਫੌਜ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਪੈ ਗਿਆ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੋਸ਼ ਆਉਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਕੰਬ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਮਗਧ ਦਾ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਮੁੜ ਗਿਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਬਚੇ-ਕੁਚੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਭੱਜ ਗਿਆ, ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਅਜੈ ਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਸਮਝ ਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਰ ਹੋ ਗਿਆ; ਫਿਰ, ਵਸੁਦੇਵ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਮਥੁਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਦਵਾਰਕਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ; ਉਥੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਵਾਯੂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ। ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਵਲੋਂ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹਾਲ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਹੀਰੇ ਤੇ ਬੇਰੀਲ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਿਤ ਸੀ। ਉਹ ਹਾਲ, ਜੋ ਅਨੇਕਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਛਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜੇ...