ਬਲੀ ਨੇ ਵਾਮਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ; ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?” ਉਸਨੇ ਵਾਮਨ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਮੰਗੋ, ਮੈਂ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ।” ਫਿਰ ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵਾਮਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੇਰੇ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣੋ। ਹੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮਰਾਟ, ਮੈਨੂੰ ਅੱਗ ਦੇ ਵੇਦੀ ਕੋਲੋਂ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਜਿੱਥੀ ਧਰਤੀ ਹੈ, ਉੱਤੋਂ ਦਾਨ ਦੇ ਦਿਓ। ਮੈਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।” “ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਦਾਨ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਕਿਸੇ ਨਿਰਧਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਤਿ ਉੱਚਾ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਧਰਤੀ ਅੰਗੂਠੇ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਦਾਤਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਾਨ ਵਰਗਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ।” “ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਿੰਦਾ ਅਤੇ ਜੋ ਲੈਂਦਾ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੌਤ ਮਗਰੋਂ ਉਹ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੈਰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇ ਦਿਓ। ਇਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਟੁਕੜਾ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹਿਚਕਿਓ ਨਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਾਨ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।” ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, ‘ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।’ ਉਸਨੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।” ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਲੀ ਦੇ ਗੁਰੂ ਉਸ਼ਨਸ (ਸ਼ੁਕਰਾਚਾਰਯ) ਨੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ, “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹਨ, ਸਭ ਦੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਸਾਰੀ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਚਲਾਕੀ ਨਾਲ ਲੈਣ ਆਏ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਧਰਤੀ ਨਾ ਦਿਓ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਦੇ ਦਿਓ, ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਆਖਦਾ ਹਾਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਲੀ ਹੱਸ ਪਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਭਾਗ ਜਾਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਸ਼ਣੂ ਆਪ ਆਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹਾਂ।” “ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਵਿਲੰਬ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਵੀ ਦੇ ਦੇਵਾਂਗਾ।” ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਵਾਮਨ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਏ।” ਉਸ ਨੇ ਜਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਗਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਤੇ ਹੋਰ ਧਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ। ਬਲੀ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਵਾਮਨ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ।” “ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਲੈ ਲਵੋ।” ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਅੱਜ ਤੇਰੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਮਾਪਾਂਗਾ।” ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸੌ ਕਰੋੜ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਸਮੇਤ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਸਾਰੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਟਾਪੂ, ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਸਭ ਕੁਝ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਕ ਪੈਰ ਦੀ ਲੰਮੀ ਚਾਲ ਨਾਲ ਢਕ ਲਿਆ। ਫਿਰ, ਉਹ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, “ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਉਹ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਰੂਪ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬੇਅੰਤ ਸੀ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਨਾ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜਾਂ ਸ਼ੰਕਰ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਗਿਰਿਜਾ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਪੈਰ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਸੌ ਯੋਜਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਜਨਾਰਦਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਵ ਰੂਪ ਉਸਨੂੰ ਵਿਖਾਇਆ। ਉਹ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਅਤੁੱਲ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂ ਆ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਰੁੰਝ ਗਈ ਸੀ। ਬਲੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ, ਹੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕ ਸਿਰਫ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣੋ।” ਸ਼ੰਕਰ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਅਟੱਲ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਚੁੱਕਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਲੋਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।” ਤਾਰੇ, ਗ੍ਰਹ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਪੈਰ ਨਾਲ ਅੰਬਰ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ। ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੇ ਪੈਰ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚੱਕਰ ਤੇ ਕਮਲ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਨ, ਦੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।” ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕਮੰਡਲ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਲਿਆ ਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਪੈਰ ਨੂੰ ਧੋਇਆ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਜਲ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਜਗਤ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ, ਉਹ ਜਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਵਗਿਆ: ਪਹਿਲਾਂ ਸੀਤਾ, ਫਿਰ ਆਲਕਾਨੰਦਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਚਕਸ਼ੁਭਦ੍ਰਾ ਵਜੋਂ। ਮੈਰੂ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਪਾਸੇ, ਆਲਕਾਨੰਦਾ ਨਦੀ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਹਨ—ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ, ਤ੍ਰਿਸ੍ਰੋਤਾ, ਜਗਤ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਮੰਦਾਕਿਨੀ, ਹੇਠਾਂ ਭੋਗਵਤੀ, ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਤੇਜ਼ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ (ਸ਼ੰਕਰ) ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਰੂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਗਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਲਿਆ। ਦਿਵ੍ਯ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਿਆ ਗਿਆ। ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲੇ ਗੰਗਾ ਜਲ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਪੀ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੋਈ “ਗੰਗਾ! ਗੰਗਾ!” ਕਹਿ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਯੋਜਨ ਦੂਰ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।