ਸੁਣੋ, ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗੇ। ਅਗਸਤ੍ਯ ਜੀ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਧ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਸਾਰੇ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਮਹਾਨ ਯਜਨਾ ਕਰੀ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ, ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਆਏ ਹਾਂ ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕੀਏ—ਇਹ ਗੱਲ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਜ਼ਰੂਰ ਜਾਣ ਲਵੋ। ਇਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਆਨੰਦਮਈਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਅਤੁੱਟ ਖੁਸ਼ੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦਾ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਫਲ ਲੈ ਆਇਆ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ। ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਕੰਟਕ ਰਹਿਤ ਰਾਜ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਖਜ਼ਾਨੇ ਭਰ ਗਏ, ਅੱਜ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਹਵਨ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਕਮਲ ਸਮਾਨ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਧਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਮਾਲਕ—ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਗੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਨੋਹਰ ਰੂਪ ਵਿਚ। ਹਨੂਮਾਨ ਮੈਨੂੰ ਗਲੇ ਲਗਾਵੇਗਾ ਤੇ ਮੇਰੀ ਖੈਰ-ਅਫ਼ੀਅਤ ਪੁੱਛੇਗਾ; ਮੇਰੀ ਮਹਾਨ ਭਗਤੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਬੰਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਅਰਣਯਕ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲਏ। ਉਹ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਬੋਲੇ, “ਹੇ ਮੋਹਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਂ ਹਨੂਮਾਨ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਸਮਾਨ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ।” ਇਹ ਬੋਲ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਪਰਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਮ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਚਮਕਦੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋਣ। ਉਹ ਉਥੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਹੋਣ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਗਏ ਤੇ ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰਿਆ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੰਵਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਈ ਸੁੰਦਰ ਗੱਲਾਂ ਦੱਸੀਆਂ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ। “ਹੇ ਮਾਲਕ, ਇਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਹਨ, ਮਹਾਨ ਵੀਰ, ਦਸ਼ਰਥ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਸੁਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਭਰਾ; ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਵਣਾਸੁਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਭੈਅ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ, ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪੁਸ਼ਕਲ ਹਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਮਹਾਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੁਣੇ-ਹੁਣੇ ਕਈ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਿੱਤ ਲਿਆ। ਇਹ ਪੁਸ਼ਕਲ ਹੀ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਮੰਤਰੀ, ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੇ ਪਿਆਰੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਬਾਹੁ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਵੰਸ਼ਾਂ ਲਈ ਅੱਗ ਸਦ੍ਰਿਸ਼; ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਭਗਤਿ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੁਮਦਾ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਣ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕ ਤੋਂ ਘੋੜਾ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੁਣ ਕੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਹੁਣ ਇਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।” ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਫਲ ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਿਥਿਆ ਕੀਤੀ। ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਹਰ ਸਵੇਰ, ਰੇਵਾ ਨਦੀ ਵਿਚ ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਨਿਤਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ। ਫਿਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਥ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਲੈ ਆਏ। ਦੂਰੋਂ ਹੀ, ਜਿੱਥੇ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਨਗਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ। ਸੁੰਦਰ, ਭੀੜ-ਭਾੜ ਵਾਲੀ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉੱਥੇ, ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਮੰਡਪ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਕੁਸ਼-ਘਾਹ ਦੀ ਪੱਤੀ ਵਾਂਗੂ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ। ਉਹ ਸੋਭਾਵਾਨ, ਕਮਰ ਤੇ ਮਿਰਗ-ਸ਼ਿੰਗਾ ਪਹਿਨੇ, ਵਿਆਸ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸੁਮਿਤ੍ਰਾ ਪੁੱਤਰ ਭਰਤ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੁਖੀ ਤੇ ਅਹਾਰਥ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮੰਗੇ ਹੋਏ ਦਾਨ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਰਣਯਕ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮ ਨਗਰੀ ਦੇ ਲੋਕ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, “ਇਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ-ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ।” ਉਹ ਆਪ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, “ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਸਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਯੋਧਿਆ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਆਨੰਦਤ ਹੋ ਕੇ ਕਈ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਉਚਾਰਦੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਚਮਕ ਉੱਠਿਆ। ਉਹ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦਵਾਰ ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, “ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਾਂਗਾ।” ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਵੀ, ਵਡਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਤੇ ਤਪ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਮਹਾਨ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲੰਮਾ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਜ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਉਹ ਚਰਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦਾਨਵ ਆਪਣੇ ਮੁਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵਡਾਵਾ ਮੁਖੀਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸੀ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਹਾਂ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਕੌਸਲਿਆ ਨੰਦਨ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚੇ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਜਲ ਨਾਲ ਧੋਏ। ਫਿਰ, ਹਰਿ ਨੇ ਆਪ ਉਹ ਚਰਨਾਮ੍ਰਿਤ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਧਾਰ ਲਿਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਹਿਯੋਗੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।