ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਧਰਮ ਦੇ ਮਰਯਾਦਾ ਨੁਭਾਵਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪਾਏ ਅਪਣਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਾਂਸ ਦੀਆਂ ਟੋਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕੁਰਿਤ ਅਨਾਜ, ਨਾਰੀਅਲ, ਪੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਲ ਭਰਦੇ। ਇਥੇ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਾਉਂਦੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੈਦਿਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧ, ਹਾਰ ਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ। ਇਸ ਤੋ ਬਾਅਦ, ਇਕ ਦੁਧਾਰੂ ਗਾਂ, ਜੋ ਪੂਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਪਹਾਰ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਸਭ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ‘ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਅਕਤੀ ਸੰਸਾਰਕ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਵਾਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: "ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੀਪ ਦਾ ਵਰਤ, ਸੰਵਤਸਰ ਦਾ, ਦੱਸੋ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ! ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਗੁਪਤ ਰਾਜ਼ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਤਿਆਰੀ, ਗੋ-ਘਾਤੀ, ਮਿੱਤਰ-ਧੋਖੀ ਜਾਂ ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਧਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਦਾ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੌ ਪੀੜੀਆਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਸੰਵਤਸਰ ਦੀਪ ਵਰਤ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਸਰਦੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸੁਭ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਉੱਠੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਸਨਾ ਜਾਂ ਰੋਸ ਨਾ ਰੱਖੇ। ਦਰਿਆ ਦੇ ਸੰਗਮ, ਤੀਰਥ, ਝੀਲ ਜਾਂ ਘਰ ‘ਚ ਹੀ ਸਯਾਮ ਕਰਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਇਉਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ‘ਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਫਲ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ। ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਜਪ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮੇਂ, "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰਿਕ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੋ"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੀਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਅਕਤੀ ਜਨਾਰਦਨ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਸਮੇਤ। ਫਿਰ, "ਹੇ ਭਗਵਾਨ ਮਤਸਯ, ਕੂਰਮ, ਵਾਰਾਹ, ਨਰਸਿੰਘ, ਬੁੱਧ, ਕਲਕੀ, ਰਾਮ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ"—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰਿ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। "ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਸੁਗੰਧਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਧੂਪ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।" "ਦੀਵਾ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਨਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਹ ਦੀਵਾ ਭੇਟ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਨਾਰਦਨ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।" "ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ, ਇਹ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਟ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ, ਕਬੂਲ ਕਰੋ।" ਫਿਰ, ਜਨਾਰਦਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਅਕਤੀ ਫਲ ਜਾਂ ਸ਼ੰਖ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਲੈ ਕੇ ਅਰਘ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਮੇਰੀ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਣ।" ਫਿਰ, ਨਵਾਂ, ਸੁੱਚਾ ਘੀ ਜਾਂ ਤੇਲ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ‘ਤੇ ਤਾਮੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਪਾਤੀ ਰੱਖ ਕੇ, ਨੱਬੇ ਧਾਗਿਆਂ ਦੀ ਬੱਤੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਦੀਵੇ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਘੜੇ ਨੂੰ ਥਿਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਫੁੱਲ, ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਹਵਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਥੇ ਉਹ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਸੁਆਮੀ, ਜੋ ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਚਮਕਦਾ ਹੈ। "ਇਹ ਸੰਵਤਸਰ ਦੀਪ, ਜੋ ਮੈਂ ਸਾਲ ਭਰ ਲਾਇਆ, ਅਖੰਡ ਹੋਮ ਜਿਹਾ ਹੈ। ਕੇਸ਼ਵ, ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ, ਪਤਿਤ ਪਾਪੀਆਂ ਜਾਂ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਨਾ ਕਰੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ, ਕੀਰਤਨ, ਨਾਚ, ਵਾਦ-ਯੰਤਰ, ਧਰਮਕਥਾ, ਪਾਠ, ਆਦਿਕ ਨਾਲ ਜਾਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਖਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਆਪ ਵਰਤ ਖਤਮ ਕਰਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਿਦਾ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦ੍ਰਿੜ ਨਿਸ਼ਚੈ ਨਾਲ ਵਰਤ ਨਿਭਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾ ਸੋਨੇ ਦੇ ਇੱਕ ਪਲ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਜਾਂ ਚੌਥਾਈ ਪਲ ਦਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੱਤੀ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਦੋ ਪਲ ਜਾਂ ਅੱਧੀ ਜਾਂ ਚੌਥਾਈ ਹੋਵੇ। ਘੜਾ ਘੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਵੇ, ਨਾਲੇ ਤਾਮੇ ਦੀ ਪਾਤੀ ਹੋਵੇ। ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਕਰੇ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ, ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਛੇ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੱਖੇ। ਇੱਕ ਐਸਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਕਰਮਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਚੁਣਿਆ ਜਾਵੇ। ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਭਗਤ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਦਰ ਕਰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਦਾ ਜਲ, ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਗਹਣੇ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ, ਦੀਵੇ ਤੇ ਬੱਤੀ ਸਮੇਤ, ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੰਵਤਸਰ ਦੀਪ ਵਰਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਪੂਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਅਦੁੱਤੀਯ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਪਾਪ-ਮੋਚਨ ਅਤੇ ਆਖ਼ਿਰਕਾਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।