ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, “ਸਾਰੀ ਰਾਜਸੀ ਦੌਲਤ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਰੀ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਚਲੋ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਣੀ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਵੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ ਉਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ, ਰਥਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ, ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੀ ਜੈਕਾਰ ਅਤੇ ਵਾਂਸਲੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸੁਣਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ। ਸੱਚੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਸਮੇਤ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਭਗਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਰੁਕਮ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਮ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਰਾਮ ਦਾ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਘੋੜਾ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਰਾਖੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸੈਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਇਥੇ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ “ਰਾਮ ਦੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ’ਚ ਸਤ੍ਯਵਤ ਨਾਲ ਭੇਟ”—ਜੋ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਪਾਤਾਲ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਾਤਸਯਾਨ ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਾਜੇ, ਅਣਗਿਣਤ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਡਰਾਉਣੀ ਹਨੇਰੀ ਛਾ ਗਈ। ਇੰਨਾ ਹਨੇਰਾ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੇ-ਪਰਾਏ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਛਾਣਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਆਸਮਾਨ ਧੂੜ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਬਿਜਲੀ ਚਮਕੀ, ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭਿਆਨਕ ਹੜਕੰਪ ਮਚ ਗਿਆ। ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਖੂਨ, ਪੀਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੰਦ ਪਾ ਦਿੱਤੀ। ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਜੋ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ, ਬੜੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਦੁਨੀਆਂ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਗਈ, ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਕੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ?” ਸਭ ਦੇ ਅੱਖਾਂ ਚ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ—even ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਬਲਵਾਨ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਰਾਛਸਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਮਿੱਤਰ, ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਘੋੜਾ ਫੜ ਲਿਆ। ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਣੇ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਉਡਦੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਘੋੜਾ ਲੈ ਉੱਡਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਹਨੇਰਾ ਅਚਾਨਕ ਮਿੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਆਸਮਾਨ ਖਿੜ ਗਿਆ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੋਧੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ, “ਘੋੜਾ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?” ਸਭ ਨੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜਦ ਘੋੜਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਵੱਡਾ ਹਲਚਲ ਮਚ ਗਿਆ। “ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਘੋੜਾ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਕੌਣ ਲੈ ਗਿਆ?”—ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਉੱਭਰ ਆਇਆ। ਸਾਰੇ ਬਲਵਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਾਛਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ, ਸੁੰਦਰ ਉਡਦੇ ਰਥ ’ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਛਸ ਵੀ ਆ ਗਏ, ਭਿਆਨਕ ਚਿਹਰੇ, ਲਟਕਦੇ ਦੰਦ, ਜੋ ਫੌਜ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਘੋੜਾ ਲੈ ਗਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿੱਥੇ—ਕੋਈ ਜੋ ਉਡਦੇ ਰਥਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।” “ਉਸ ਨੇ ਹਨੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਸਾਡੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਉਲਝਾ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰ, ਘੋੜਾ ਫੜੋ ਅਤੇ ਜੋ ਠੀਕ ਸਮਝੋ, ਉਹ ਕਰੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਬੜੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਇਹ ਕੌਣ ਜ਼ਬਰਦਸਤ ਰਾਛਸਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਘੋੜਾ ਲੈ ਲਿਆ?” ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਉਡਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗਾ ਦਿਆਂਗਾ; ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦਾ ਸਿਰ ਮੇਰੇ ਤੇਜ਼ ਬਾਣ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਵੇ।” ਉਹ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, “ਸਾਰੇ ਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰੋ, ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਯੋਧੇ ਜਾਵਣ, ਤਾਂ ਜੋ ਘੋੜਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਜਾਵੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਨੀਤੀ, ਹਿੰਮਤ ਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਹੁਨਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਮੰਤਰੀ, ਦੱਸੋ, ਉਸ ਰਾਛਸਾ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬੜੇ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਹਨ?” “ਤੁਰੰਤ ਸੋਚੋ ਤੇ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਹ ਯੋਧੇ ਦੱਸੋ ਜੋ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ।” ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ, ਜਲਦੀ-ਜਲਦੀ, ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁਸ਼ਕਲ, ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਤੇ ਅਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਰ ਹੈ, ਉਹ ਜਾਵੇ ਤੇ ਰਾਛਸਾ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾਵੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ।” “ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀਨਿਧਿ ਵੀ ਜਾਵੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ ਹੋ ਕੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ਼ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਰਥ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰੇ। ਇੱਥੇ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਛਸਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਿਡਰ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਮੁੱਖ ਤੇ ਪੂੰਛ ਨਾਲ ਰਾਛਸਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ।” “ਸਾਰੇ ਬਹਾਦਰ ਵਾਨਰ, ਜੋ ਜੰਗ ਦੇ ਕੌਸ਼ਲ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਣ। ਸੁਮਦਾ, ਸੁਬਾਹੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਤਾਕਤਵਰ ਯੋਧੇ ਵੀ, ਤੇਜ਼ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਛਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ।” “ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਰਾਛਸਾ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ, ਰਾਜਨ: ਇਹੀ ਯੋਧੇ, ਵੈਰੀ-ਸੰਘਾਰਕ, ਜੰਗ ਲਈ ਜਾਵਣ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।” ਜਦੋਂ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਸਭ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਅਸਤਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਸਨ, ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, “ਪੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧੇ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਾਛਸ ਦੇ ਸੰਘਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰੋ।