ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ—ਚੰਦਨ, ਚੰਦਨੀ ਪੱਥਰ, ਸੋਹਣੇ ਘੋੜੇ, ਮਸਤ ਹਾਥੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਜੂਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਥਾਂ—ਸਭ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ, ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰਾਣੀਆਂ, ਤੇ ਰਮਣੀਕ ਸੇਵਕਾਂ, ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਜਹਿਰ, ਅਨੇਕਾਂ ਰਤਨ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਢ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਸੁਤੀਆਂ ਮੋਤੀਆਂ, ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੂंगे, ਅਤੇ ਹਰ ਉਹ ਵਸਤੂ ਜੋ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਸਮਝਦਾਰ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ, “ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਸਾਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਨੌਕਰਾਂ—ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਮ ਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੋ; ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗਾ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਭ ਲੋਕ ਘੋੜਾ ਲਿਆਉਣ, ਹਥਿਆਰ-ਸਜਿਆ ਤੇ ਤਿਆਰ, ਅਨੇਕਾਂ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।” ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦਿਆਂ, ਦਮਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਕੇਤੂ—ਦੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰ—ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ 'ਤੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਉਹ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸ਼ਹਿਰ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘੋੜਾ ਲਿਆਏ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਯਕ-ਪੂਛਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ, ਜਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੰਗੀਨ ਕਵਰਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਅਨੇਕਾਂ ਰਤਨਾਂ ਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ। ਵੱਡੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਰੱਸੇ ਨਾਲ ਘੋੜਾ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅੱਗੇ-ਪਿੱਛੇ ਸੈਨਿਕਾਂ, ਸ਼ਸਤਰ ਤੇ ਆਯੁਧਾਂ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਸਭ ਆਪਣੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਘੋੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਯਕ-ਪੂਛਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲਹਿਰਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕਾਲੀ ਅਗਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਦੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਮਹਕਦੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਾ ਰਾਜਾ ਕੋਲ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦ ਘੋੜਾ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਜਹਿਰ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੋਚ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਤੇ ਰੂਪ-ਬਦਲਣ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਧਰਮਕ ਰਾਜਾ, ਰਾਜ-ਚਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪੌਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪੈਦਲ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਦੌਲਤ ਦਾ ਸਹੀ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ, ਇਹ ਜਾਣਦਿਆਂ ਕਿ ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਜਿਹੜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖ ਹੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਚਿੱਟੇ ਛਤਰੀ ਹੇਠਾਂ, ਯਕ-ਪੂਛਾਂ ਨਾਲ ਪੰਖਾ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ। ਉਹ ਸੁਮਤੀ ਤੋਂ ਰਾਮ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨਿਰਭੈ, ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਸਜਿਆ। ਉਹ ਲੱਖਾਂ ਯੋਧਿਆਂ, ਜੋ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰਖਿਆ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਚਰਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹर्ष ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਧਨਿਆ ਹੋ ਗਿਆ," ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ, ਉਸ ਭਗਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਸੀਟ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਗਾ ਲਿਆ, ਸਭ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਤਸਾਹ ਤੇ ਭਾਵ-ਭਰਿਆ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਅੱਜ ਮੈਂ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਧਨਿਆ ਹੋ ਗਿਆ, ਜੇ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹਨ।” ਉਸ ਨੇ ਆਗੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਘੋੜਾ ਮੇਰੇ ਮੂਰਖ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ; ਇਸ ਅਪਰਾਧ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ ਦੇਵੋ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਅਤੇ ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ। ਉਹ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਚੀਤਾ, ਨਾਸਕ ਤੇ ਰਖਵਾਲਾ, ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਇਹ ਰਾਜ ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਫੌਜਾਂ, ਰਥਾਂ, ਭਰੇ ਹੋਏ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਅਸੀਂ—ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ; ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪਾਗਲਪਣ ਜਾਂ ਭਟਕਾਵ ਨਹੀਂ।” ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹਨੁਮਾਨ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਭੌਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾ ਸਕਾਂਗਾ? ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਕੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਦ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਮਿਲ ਜਾਵੇ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਅੱਜ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਸ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਨਮ ਦੇ ਸਭ ਦੁਲਭ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ। ਮੇਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਰਾਮ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਲੰਘ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਥੋੜਾ ਹੀ ਬਚਿਆ ਹੈ—ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂ?” “ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਰਾਮ ਦਿਖਾਓ, ਜੋ ਯਗ੍ਯ-ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨ-ਧੂੜ ਨੇ ਪਥਰ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਇੱਕ ਕਾਗ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਤੀਰ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਪਰਮ ਪਦ ਪਾ ਲਿਆ; ਅਨੇਕਾਂ ਨੇ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਦ ਪਾ ਲਿਆ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਦਰ ਨਾਲ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਦੇ ਇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਲੋਕ ਧਨਿਆ ਹਨ, ਜੋ ਰਾਮ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਮੈਂ ਰਾਜ, ਧਨ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ, ‘ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਹਾਂ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ।’” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਜੇਤੂ ਹੈ, ਤੇ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰ, ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਕਿਵੇਂ, ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਇੰਝ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਦ ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋ? ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਹਾਡਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਜ—ਦਮਨ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੇ।” “ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ; ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ, ਇਹ ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਜਾਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਮ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੇਰੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੇਰੇ ਵਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੋਵੋਗੇ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਸਮਰਪਣ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਵੈਰਾਗੀ-ਮੁਦਰਾ, ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਗੁੰਜ, ਸਭ ਦੀਆਂ ਅੰਤਰ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ, ਸੰਤੋਖ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਆਦਰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਣ ਗਿਆ।