ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪੁਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਮੈਦਾਨ 'ਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਯੋਧਿਆਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਯੁੱਧ-ਵਿਊਹ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਥੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਰ ਨੂੰ ਨਿਰਜੀਵ ਅਤੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਗਮ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਤੇ ਵੱਡੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾਲ ਰੋ ਪਿਆ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਹੱਥ ਮਾਰਦਾ, ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਲ ਦੇ ਸੁੰਦਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗੇ, ਪਰ ਹੁਣ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ, ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ। ਉਸਦੇ ਵਧੀਆ, ਵਕਰੀ ਭੰਵਾਂ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਕਟੇ ਹੋਏ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਚੁੰਮਿਆ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਬੋਲ ਪਿਆ: “ਹਾਏ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ, ਮੇਰੇ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ? ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਤਰਸ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਜ ਇੰਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਤੇਰਾ ਮਨ ਗੁੱਸੇ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਦੱਸ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਮੁੜ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਅੰਬ੍ਰੋਸ ਵਰਗੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ? ਉੱਠ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਚਿੱਟੇ ਚਾਮਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਜਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਫੜ ਲੈ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਛੱਡ ਦੇ। ਇੱਥੇ, ਪੁਸ਼ਕਲ, ਜੋ ਸ਼ੂਰਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਵਧੀਆ ਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਖੜਾ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ; ਹੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਵੀਰ, ਤੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੈਂ? ਹਾਥੀ, ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ, ਰਥੀ—ਸਭ ਡਰੇ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤ। ਮੈਂ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧਨੁਸ਼ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਜੰਗ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂਗਾ? ਹੁਣ, ਜਦ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਕੌਣ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਜੇ ਤੂੰ ਨੀਂਦ ਛੱਡ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਵਾਂ।" ਇੰਝ ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੁੱਖ ਦੇ ਮਾਰੇ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਉੱਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹੱਥ ਮਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਦਮਨ ਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਰਥਾਂ 'ਚ ਖੜੇ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬੋਲ ਪਏ: "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਜਿਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਰਹਿ ਗਿਆ? ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮੌਤ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਵੀਰ, ਚਿਤ੍ਰਾਂਗ ਵਾਕਈ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ, ਦੰਦ ਭੀਚ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਦੱਸੋ, ਤੁਸੀਂ ਆਜ ਕੀ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਕੀ ਮੈਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੈਨਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਮਾਲਕ ਤੋਂ ਵਿਹੁਣੀ ਹੋ ਗਈ, ਨਾਸ ਕਰ ਦੇਵਾਂ? ਆਜ ਹੀ, ਆਓ ਪੁਸ਼ਕਲ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਵਧੀਲਾ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਰਥ ਤੋਂ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਲਿਆਉਂ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ ਪਿਤਾ, ਭਾਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਦੁੱਖੀ ਹੋ, ਪਰ ਦੁੱਖ ਛੱਡੋ; ਸਾਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰੋ, ਆਪਣਾ ਮਨ ਜੰਗ ਉੱਤੇ ਲਾਓ।" ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਨ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ, ਜੰਗ ਦੀ ਤਲਬ ਵਿਚ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਵਿਰੋਧੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਕ, ਨੀਲੇ ਰਤਨ ਵਾਲਾ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ; ਦੂਜਾ ਵੀਰ, ਦੋਵੇਂ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮੀਂਹ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲੜੇ। ਰਾਜਾ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ 'ਤੇ ਖੜਾ, ਰਤਨ-ਧਵਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲਈ ਵਧਿਆ, ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਹਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਗਿਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਧਨੁਰਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਘਾਸ ਸਮਝਿਆ। ਜਦੋਂ ਸੁਬਾਹੂ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਜੰਗ ਲਈ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹਨੁਮਾਨ, ਆਪਣੇ ਨਖਾਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਈ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਲੀ ਘੱਗੀ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਵੱਲ ਵਧ ਪਿਆ। ਸੁਬਾਹੂ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਹੱਸ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਗੁੱਸਾ ਲੈ ਕੇ ਬੋਲ ਪਿਆ: "ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਪੁਸ਼ਕਲ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਮਾਰਿਆ? ਆਜ ਮੈਂ ਉਸਦਾ ਸਿਰ, ਜੋ ਚਮਕਦਾਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕੱਟ ਕੇ ਢਾਹ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਸੈਨਾ ਦਾ ਸਪਹਸਾਲਾਰ? ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਰਾਮ? ਕਿੱਥੇ ਹਨ ਯੋਧੇ? ਆਓ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਮੈਂ ਮੌਤ ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ, ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਲਵਣਾਸੁਰ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਹੈ, ਉਹ ਸੈਨਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਸਦਾ ਸੇਵਕ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਲੜ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਰਾ, ਫਿਰ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਰਾਜਾ!" ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਇਹ ਕਹਿਣ 'ਤੇ, ਸੁਬਾਹੂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਵਾਨਰ ਦੇ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਦਸ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਮਾਰੇ। ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਉਹ ਵੈਰੀ-ਨਾਸਕ ਬਾਣ ਆਪਣੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ ਤਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤੇ। ਉਹਨਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਮਹਾਂਬਲੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪੂੰਝ ਰੱਪ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਰਥ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖੜਾ, ਹਨੁਮਾਨ ਦੀ ਪੂੰਝ ਨੂੰ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵੱਧਣ ਲੱਗਾ। ਪੂੰਝ ਦੇ ਸਿਰੇ 'ਤੇ ਉਹ ਮੁੜੇ ਹੋਏ ਬਾਣ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਨੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੇ ਉਸ ਰਥ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹਨੁਮਾਨ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣ ਮਾਰੇ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ। ਹਨੁਮਾਨ, ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਤਪਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੁਣ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਭਾਰੀ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਰਥ, ਘੋੜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਫੜਿਆ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ; ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵਾਕਈ ਅਦਭੁੱਤ ਸੀ।