ਵਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਦਾ ਅਮਰ ਹਨ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਅਤੇ ਵਿਵਸਥਾਪਕ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਕਾਇਨਾਤ ਉਹੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਅਵਿਨਾਸੀ ਹੈ, ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਕੰਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਮ੍ਰਦੁ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ—ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹਵਾ ਚਲਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ, ਚੰਦ, ਅਤੇ ਮੌਤ—ਪੰਜਵਾਂ—ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੀ ਪਰਮ ਹਰਿ, ਪਰਮ ਦੇਵ ਨਾਰਾਯਣ ਸੀ; ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਨਾ ਇੰਦਰ, ਨਾ ਇਸ਼ਾਨ, ਨਾ ਚੰਦ, ਨਾ ਸੂਰਜ ਸੀ। ਨਾ ਅਸਮਾਨ ਸੀ, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਦੇਵਗਣ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਚਾਹੇ ਲਾਲਚ, ਭੈ, ਜਾਂ ਵਾਸਨਾ ਤੋਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹੋ? ਜੇਕਰ ਮੈਂ ਉਸ ਹਰਿ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ, ਕਸਤੀ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਅਨੰਤ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਨੀਲੇ ਕੰਵ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਕੰਵ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ— ਉਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਸਭ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੌਜਵਾਨ, ਸਭ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ— ਸਨਕ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਉਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਗਣ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪਾਸੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਯਮ, ਸੋਮ ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਆਦਿ ਦੇਵਗਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸਿਰਫ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਪਾਪੀ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮੁਕਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਦਾ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਅਤੇ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ; ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਅਚਲ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਇਕ-ਸੁਤ ਹੋਏ ਪੁਰਖ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਣਾ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ— ਵੱਡੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤਪਦਾ, ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦਾ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਪਾਗਲ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲਿਆ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਡਰਾਉਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਮਾਰੋ, ਜੋ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ—ਜੋ ਵੈਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੇਵਲ ਹਰਿ ਹੀ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਰਖਵਾਲੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੇਖਾਂਗਾ। ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਦੈਤ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ, ਆਪਣੇ ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ। ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕੰਵ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਅਠ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਜਪਦਾ, ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਯੋਧਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਬਰਢ, ਭਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾਂਸਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਦਾ ਸਰੀਰ, ਹਰਿ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ, ਅਖੁੰਨ ਰਹਿ ਗਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਟੱਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰ; ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰ ਮਾਰੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ, ਹਥਿਆਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਏ, ਨੀਲੇ ਕੰਵ ਦੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਿਖੇਰ ਗਏ; ਦੈਤ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ। ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ, ਯੋਧੇ ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਰਹੇ, ਐਸਾ ਮਹਾਨ-ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪੁੱਤਰ ਵੇਖ ਕੇ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ੀਲੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਵਾਸੁਕੀ ਦੇ ਆਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਭੈੜੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ: 'ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਗਲੋ!' ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਸੱਪ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਮੂੰਹ ਵਾਲੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਦੇ ਭਗਤ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਦੇ, ਵਿਸ਼ੀਲੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਕੱਟਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੰਦ ਟੁੱਟ ਗਏ, ਉਹ ਹਵਾ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ; ਵੈਨਤੇਯ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੱਜ ਗਏ, ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਸੀ; ਐਸੇ ਵੱਡੇ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦੈਤ ਰਾਜਾ ਨੇ ਫਿਰ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ, ਚਾਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਮਸਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਸੀ, ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ; ਰਾਜਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਹਾਥੀ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਸੂੰਡਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ, ਹਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸੂੰਡਾਂ ਜੜ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੈ ਗਈਆਂ। ਸੂੰਡਾਂ ਤੋਂ ਵੰਚਿਤ, ਹਾਥੀ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ; ਉਹ ਵੱਡੇ ਹਾਥੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤ ਰਾਜਾ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ, ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਜਲਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਪਰ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੀ, ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੱਗ ਉਸ ਅਡੋਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਨਾ ਜਲਾਈ, ਅੱਗ ਠੰਡੀ ਹੋ ਗਈ; ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਨੂੰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਅਖੁੰਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਵਿਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਿਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਗਿਆ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਭੈੜੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਖੁੰਨਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ। ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸਰਵੋਚਤਾ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਦੱਸਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।' ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਸਿੱਧਾ ਦਿਖਾ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਤਾ, ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਚਮਕ, ਗਿਆਨ, ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਪਰਮ ਰੂਪ ਅਤੇ ਉਸ ਉੱਚੇ ਦੇਵ ਦੀ ਦਿਵਿਆ ਮਹਿਮਾ ਹੈ।