ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਗਰਭਪਾਤ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁਖ-ਜਵਾਲਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰੁਸ਼ੋत्तਮ ਹੀ ਪੂਜਾ ਜੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹਨੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਯੋਧਿਆ, ਸਰਯੂ, ਤਾਪੀ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਉੱਚੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ, ਅਵੰਤੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਂਚੀ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਰੇਵਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਗੋਕਰਣ, ਹਾਟਕ, ਜੋ ਕ੍ਰੋੜਾਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੱਲਿਕਾ ਪਰਬਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਵੀ ਉਹ ਨੇਖੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ—ਚਾਹੇ ਕਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸਾਫ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਵਾਰਵਤੀ ਦਾ ਵੀ ਵੇਰਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਦੇਵ ਤੇ ਦਾਨਵ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਸੁੱਤ, ਪ੍ਰਲਯ ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਲੀ ਉਥੇ ਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਉਥੇ ਪੱਥਰਾਂ ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਚਕ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਗਾਂ, ਕੀੜੇ, ਪੰਛੀ—ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਥੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਰਾਖਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਮਹਾਨ ਪੁੰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵੀ ਉਹ ਨੇਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਯਮੰਤਪੰਚਕ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਾਰਾਣਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਥੇ ਤਾਰਕ ਮੰਤਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਉਥੇ ਜੇ ਕੋਈ ਮਰੇ—ਚਾਹੇ ਕੀੜੇ, ਤਿਤਲੀ, ਮਧੁਮੱਖੀ, ਗਾਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਾ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਭ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੈਲਾਸ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਨਦੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਾਪੀਆਂ ਦੀ ਭੀ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੀ ਲੜੀ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਕਪਰਦਿਨ ਦੇ ਭਗਤ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਗਹਣੇ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਹਾਥੀ ਦੀ ਚਮੜੀ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹਨ। ਉਥੇ ਕੇਵਲ ਕਾਲਭੈਰਵ ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਯਮ, ਜੋ ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਐਸੀ ਕਾਸ਼ੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਚਿਨ੍ਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਨੇਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵੀ ਵੇਖੇ ਹਨ। ਪਰ, ਨੀਲ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ, ਸਰਵੋਚੀ ਚੀਜ਼ ਉਹ ਨੇਖੀ, ਜੋ ਉਥੇ ਵੱਸਦੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ: "ਸੁਣੋ, ਨੀਲ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਕੀ ਵਾਪਰਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਤ ਲੋਕ ਅਬਿਨਾਸੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਥੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਨੀਲ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਆੰਗਨ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਧੋਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਭਿੱਲਾ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਜੜਾਂ, ਫਲ ਅਤੇ ਖਾਣ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਦੇ। ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ: "ਕੀ ਇਹ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਮਨੁੱਖ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਹਨ?" ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਆਕৃতি ਉਹਨਾਂ 'ਤੇ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ—ਇਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੀ? ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ, ਧਨੁਸ਼, ਅਤੇ ਕਮਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਰੀਰ ਜੰਗਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ ਭਗਤਾਂ ਵਾਂਗ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ?" ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: "ਪਿੰਡ ਕੀ ਹੈ? ਕੌਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਦੱਸੋ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਧਰਮਵਾਨੋ!" ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਉਸਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਿਆ। ਕਿਰਾਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਸੁਣੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਾਡੀ ਕਹਾਣੀ। ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਇਕ ਬਾਲਕ, ਪ੍ਰਥੁਕਾ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਜੰਬੂ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਅਤੇ ਖੇਡਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ।" ਇੱਕ ਦਿਨ, ਖੇਡਦੇ-ਖੇਡਦੇ, ਉਹ ਮਸਤੀ ਭਰੀ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ, ਜਿਸਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਉਹਨੇ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਮੰਦਰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਗਰੁੜ ਪਹਾੜ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਘਣੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਣੀ ਵਹਿੰਦਾ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ: "ਇਹ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਸ ਦਾ ਘਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?" ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ: "ਚਲੋ, ਵੇਖੀਏ—ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਵਾਸ ਕੀ ਹੈ?" ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਉਹਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦੋਵਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਸਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਮੁਕੁਤ, ਗਲ ਵਿਚ ਮਾਲਾ, ਹੱਥਾਂ 'ਤੇ ਬਾਂਹ-ਬੰਦ, ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਗਹਣੇ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਭੂਸ਼ਣ ਸਨ। ਉਸਦੇ ਕੰਨ 'ਚ ਦੋ ਸੁੰਦਰ, ਨਿਰਮਲ ਕੁੰਡਲ ਸਨ, ਅਤੇ ਲੋਟਸ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਤੁਲਸੀ ਪੱਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭੌਰੇ ਮਸਤ ਹੋਏ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਉਹਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ, ਧਨੁਸ਼, ਕਮਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਾਲੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਵੀ ਸਨ; ਉਸਦੇ ਮਹਿਮਾ-ਭਰੇ ਪੈਰ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਕੁਝ ਗਾਉਂਦੇ, ਕੁਝ ਨਚਦੇ, ਕੁਝ ਵੱਡੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿਚ ਹੱਸਦੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ, ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੇ। ਹਰੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਮਨ ਉਥੇ ਮਗਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੋਗ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੀਪ-ਆਰਤੀ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ। ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਮਿੱਠਾ ਭੋਗ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲ ਹੈ। ਉਹ ਭੋਗ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਥੁਕਾ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਭਵਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੀਲ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਵਾਪਰਿਆ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਵਾਕਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਭਗਤੀ, ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।