ਇਹ ਮਹਾਨ ਪੁਰਾਣਿ ਪਾਵਨ ਕਥਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਰਤਨਗਰੀਵ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਸਮਾਨੀ ਨੀਲੇ ਪਹਾੜ 'ਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਵਸਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲੈਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਰੂਪ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲ ਹੈ। ਇਸੇ ਥਾਂ, ਇਕ ਪੁਰਾਣੀ ਕਥਾ ਵੀ ਦਰਸਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਰਤਨਗਰੀਵ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵਾਪਰਿਆ ਅਸਧਾਰਣ ਚਮਤਕਾਰ ਵਰਨਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਂਚੀ ਨਾਂ ਦੀ ਵਿਖਿਆਤ नगਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਥੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ, ਘੋੜੇ, ਰਥ, ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ। ਉਥੇ ਉਤਮ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਹਿੰਦੇ, ਜੋ ਛੇ ਕਰਤਵਾਂ ਵਿਚ ਨਿਯਤ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ। ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਦੇ, ਕਦੇ ਭੱਜਦੇ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਦੌਲਤ ਜਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ। ਵੈਸ਼ ਵਧੀਆ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਉਧਾਰ, ਖੇਤੀ, ਅਤੇ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ; ਉਹ ਸਦਾ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਕਮਲ ਰਜਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ। ਸ਼ੂਦਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਦੀ ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਆਮ ਲੋਕ, ਸਿਰਫ 'ਰਾਮ ਰਾਮ' ਨਾਮ ਜਪਣ ਨਾਲ, ਮਨ ਵਿਚ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਉਥੇ ਦਾਨ, ਦਇਆ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਕੋਈ ਵੀ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਥੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦੀ ਲਾਲਚ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਕਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਤਨਗਰੀਵ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਿਰਫ ਛੇਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਸਾਰੇ ਸੁਖ-ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲਿਆ। ਇਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਖਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਪਿਆਰੀ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਅਤੇ ਪਤਿਵਰਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦਾ ਭਾਰ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਵੱਡਾ ਸਾਥ ਹੈ, ਕੋਈ ਦੁਖ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੇ ਹਾਥੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਘੋੜੇ ਹਵਾ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਹਨ। ਰਥ ਉਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਰਹਿੰਦੇ; ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕ ਇੱਛਾ ਬਾਕੀ ਹੈ: ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਜੋ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਜਨਮ-ਮਰਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਝੁਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਫੈਦ ਵੱਲ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਲਈ ਤਤਪਰ ਹਾਂ; ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਸਿਰਫ ਪੇਟ ਭਰਨ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਾਰ ਦੇਵੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਗਾਂ ਜਾਂ ਬਲਦ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਚੰਗੀ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਰਾਜ ਦਾ ਭਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਐਸਾ ਨਿਸਚੈ ਕਰਕੇ, ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ-ਭਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਰਾਤ ਭਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਪਸਵੀ ਦੇਖਿਆ। ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਬੈਠਾ। ਉਥੇ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਉਹ ਜਟਾ-ਧਾਰੀ, ਛਾਲ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ, ਲੰਗੋਟ, ਹਥ ਵਿਚ ਦੰਡ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਨਮਾਇਆ; ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੈਰ ਧੋਣ ਲਈ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਗਿਆਨਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਪੁੱਛਿਆ: "ਮਹਾਨ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਨਿਰਾਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਪਿਤਾ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ। ਕਿਹੜਾ ਦੇਵਤਾ ਗਰਭਪਾਤ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਤੀਰਥ ਥਾਂ ਉਚਿਤ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੋ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿਚ ਲਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਹੋ, ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ-ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸੁਣੋ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਸੁਣੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਂ ਤੀਰਥ-ਵਰਤਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ।" "ਕਿਸ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਗਰਭਪਾਤ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਜਵਾਲਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਪੁਰੁਸ਼ੋत्तਮ ਪ੍ਰਭੂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀਆਂ ਦੇਖੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਅਯੋਧਿਆ, ਸਰਯੂ, ਤਾਪੀ, ਅਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਪਰਮ ਦੁਆਰ; ਅਵੰਤੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਂਚੀ, ਅਤੇ ਰੇਵਾ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੋਕਰਣ, ਹਾਟਕ ਨਾਮ ਦਾ ਥਾਂ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮੱਲਿਕਾ ਪਹਾੜ, ਜੋ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਜਿਥੇ ਪਾਣੀ, ਚਾਹੇ ਕਾਲਾ ਜਾਂ ਸਾਫ਼, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੀਰਥ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਇਹ ਦੇਖਿਆ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਦਵਾਰਕਾ ਵੀ ਦੇਖੀ, ਜਿਥੇ ਦੇਵ-ਦੈਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਥੇ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੈ।" "ਜਿਥੇ ਨੀਂਦ, ਪ੍ਰਲੈ, ਅਤੇ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਕਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਸੀਆਂ 'ਤੇ ਨਹੀਂ।" "ਜਿਥੇ ਪੱਥਰ ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਜੀਵ—ਗਾਂ, ਕੀੜੇ, ਪੰਛੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ 'ਤੇ ਚਕ੍ਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ।" "ਜਿਥੇ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕੋ ਰਾਖੀ ਹਨ; ਉਹ ਨਗਰੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪੂਣ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।" "ਮੈਂ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਵੀ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਕਤਲਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਿਆਮੰਤਪੰਚਕ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਰਤਨਗਰੀਵ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਕਥਾ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਵਰਨਨ ਕੀਤੀ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।