ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਨੇ ਆਤਮ-ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਭਾਵੁਕ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਫਲ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ, ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਮੈਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਉਹ ਚਿਹਰਾ ਜਿਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਹੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਚਰਜ ਭਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ। ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਉਹ ਜਾਗ ਪਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਬੋਲੀ ਰੁੱਕ ਗਈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦਾ, "ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ, ਧਰਮ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਲਵੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਆਪਣੀ ਧਿਆਨ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਯਾਜਕ, ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਯਜ్ఞ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਕਰੋ। ਜੇਕਰ ਰਘੁਪਤੀ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੁਹਾਡੇ ਚਿੱਤ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਨਮਾਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਚੌਕਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਆਏ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਰਾਮ-ਭਗਤ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ ਤਾਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਾਲਕ, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਭਗਤ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ।" ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਹਨੁਮਾਨ ਦੇ ਇਹ ਉੱਚੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, "ਜਾ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆ।" ਫਿਰ ਹਨੁਮਾਨ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹਰੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਉਡਦੇ ਹੋਏ ਲੈ ਆਇਆ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਆਏ, ਤਦ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ, ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਘਯ ਆਦਿ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਯਜ्ञ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਆਵਸ਼ਕ ਤੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਥਰ-ਥਰ ਕੰਬਦੇ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਬਿਲਕੁਲ ਉਚਿਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਣ-ਭਗਤ ਦੇ ਲਈ।" ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਤਪੋ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ।" ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਵਾਹ! ਦੇਖੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਹੈ ਯੋਗ ਦੀ ਸਿੱਧੀ; ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਹ ਅਲੌਕਿਕ ਵਿਮਾਨ ਰਚ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" ਉਹ ਸੋਚਦਾ, "ਇਹ ਤਿਆਗੀਆਂ ਲਈ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਪਰ ਆਮ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਤਪ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।" ਚ੍ਯਵਨ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਯਜ్ఞ-ਘੋੜਾ, ਜੋ ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ—ਕੁਝ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ, ਕੁਝ ਪੈਦਲ, ਕੁਝ ਰਥਾਂ ਤੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ—ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮਤੀ ਨਾਲ, ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਥ ਲੈ ਕੇ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਿੱਛੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ 'ਚ, ਰਾਜਾ ਵਿਮਲਾਖ੍ਯ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਰਤਨਾਟਟਾ ਨਾਂ ਦੀ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਦ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਤੋਂ ਰਘੁਨਾਥ ਤੇ ਯਜ्ञ-ਘੋੜੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਹ ਸਾਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਰਾਜਾ, ਸੱਤਰ ਚਾਂਦ-ਵਰਗੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਏ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਖਜ਼ਾਨੇ, ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਤੀਰੰਦਾਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸੁਣਿਆ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਝੁਕ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਸਮੇਤ, ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਘੋੜੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ। ਜਦ ਉਹ ਰਸਤੇ ਤੇ ਵਧਦੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਫੇਦ ਕ੍ਰਿਸਟਲ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੌੜੀਆਂ ਪਟੀਆਂ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਜਹਿਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖਣਿਜਾਂ ਨਾਲ ਬਣੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੀਆਂ ਮਾਟੀਆਂ, ਲੱਕ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਰੰਗੀ ਹੋਈ, ਸਭ ਕੁਝ ਮੋਹਕ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਸਿੱਧ-ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਦੀਆਂ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਗ ਵੀ ਉਥੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਹੜਦੇ। ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਨਾਲ, ਪਹਾੜ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਵੀਣਾ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਤੋਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਉਥੇ ਵੱਜਦੀਆਂ। ਇਹ ਪਹਾੜ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਮਹਾਨ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਇਸ ਦੀ ਚਾਂਦੀ ਵਰਗੀ ਵੱਡੀ ਪੱਟੀ ਰਸਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੀ ਇਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖੇਡ-ਥਾਂ? ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਰਹੀ ਹੈ।" ਸੁਮਤੀ ਨੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਜੋ ਪਹਾੜ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ, ਇਹ ਕਾਲਾ-ਕਾਲਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਚਹੁੰ ਪਾਸੇ ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਹੈ। ਜੋ ਪਾਪੀ ਹਨ, ਜੋ ਪਰ-ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ।