ਇੱਕ ਵਾਰ, ਇੱਕ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੀ ਕੁੜੀ ਦੇ ਚਲਣ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ, "ਤੂੰ ਇੰਨੇ ਚੰਗੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ, ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਚੀਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਬੈਠੀ? ਇਕ ਬੇਸ਼ਰਮ ਅਤੇ ਉਤਾਵਲੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਰਹੀ ਹੈਂ।" ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਨੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਚਯਵਨ—ਹੁਣ ਤੁਹਾਡਾ ਜਵਾਈ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਚਯਵਨ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ, ਪਿਤਾ ਹੈਰਾਨ ਵੀ ਹੋਇਆ ਤੇ ਬੜੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੋਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਚਯਵਨ ਨੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸੋਮ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਚਯਵਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਦਿਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਚਯਵਨ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭਾਗ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇੰਦਰ, ਆਪਣੇ ਵਜਰ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਚਯਵਨ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਆ ਗਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵ, ਜੋ ਅਯੋਗਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਯਜਨ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੱਥ ਚੁੱਕੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਚਯਵਨ ਨੇ "ਹੂੰ" ਧੁਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਾ ਹੱਥ ਅਚਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇੰਦਰ ਦਾ ਹੱਥ ਇਕ ਥਾਂ ਜਮ ਗਿਆ। ਇੰਦਰ, ਜਿਵੇਂ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਬੰਧੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸੁੰਘਦਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਬੰਦ ਹੋਏ ਹੱਥ ਨਾਲ, ਚਯਵਨ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਹਵਨ ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।" ਇੰਦਰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਨਹੀਂ, ਪਿਤਾ, ਮੇਰੀ ਵੱਡੀ ਭੁੱਲ ਮਾਫ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਯਵਨ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੁੱਸੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦਾ ਹੱਥ ਛੁੱਟ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਲੋਕ ਆਖਣ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਰਲੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਧਨ ਦਿੱਤਾ। ਯਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਮੈਂ ਚਯਵਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ; ਇਸ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਲੈ। ਹੁਣ, ਘੋੜਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰਾਮ ਯਜਨ ਲਈ ਭੇਜ। ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਘੋੜਾ ਆਸ਼ਰਮ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਦੌੜਦਾ ਉਹ ਘੋੜਾ, ਆਪਣੀਆਂ ਖੁਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡਦਾ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਹਰੀ-ਹਰੀ ਦੁਰਵਾ ਚਰਦਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਲੈ ਕੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਨਦੀ ਵੱਲ ਗਏ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ—ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਲਈ ਭਿਆਨਕ ਸੀ ਤੇ ਬਹਾਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ—ਉਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ ਚਯਵਨ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਚਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੁਕਨਿਆ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੱਸਿਆ, "ਮੈਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਹਾਂ, ਰਘੁਪਤੀ ਦਾ ਭਰਾ, ਅਤੇ ਰਾਜਸੀ ਅਸ਼ਵ ਦਾ ਰਾਖਾ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਚਯਵਨ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, "ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ ਹੈਂ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਯਜਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਖੁਸ਼ਨਾਮੀ ਚੌਫੇਰੇ ਫੈਲ ਜਾਵੇ।" ਫਿਰ ਚਯਵਨ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਅਜੋਬਾ ਦੇਖੋ: ਰਾਮ, ਜੋ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਤੋੜਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹਨ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰ ਲੈਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਾਪ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਜੋ ਪਥਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਗੌਤਮ ਦੀ ਅਧ-ਸ਼ਰੀਰ ਵਾਲੀ ਪਤਨੀ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਗਈ। ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਪਰਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਪਾ ਲਈ।" "ਦੇਤਿਆਂ ਨੇ, ਉਸ ਦੀ ਮੋਹਕ ਮੂਰਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਕੁਰੂਪਤਾ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਪਾ ਲਿਆ। ਜੋ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਅੱਜ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਨੱਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਭੌਂਹ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ।" "ਉਹ ਜੀਭ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਪ ਦੀ ਜੀਭ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।" "ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਿਆ, ਅੱਜ ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਵਿਰਲੇ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਜੋਬੀ ਕਥਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਜੀਭ ਨੂੰ ਸਾਫ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਰੁੱਕ ਗਈ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਹਿ ਪਏ। ਉਹ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਆਗੂ, ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਉਧਾਰਕ, ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਚਿਹਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਪਣੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਬਾਹਰਲੀ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਚਯਵਨ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਆਚਾਰਯ, ਹੇ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਯਜਨ ਕਰਵਾਓ।" "ਜੇ ਰਘੁਪਤੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਯਵਨ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਝੀਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਉਥੇ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਪੈਦਲ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮਾਲਕ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਰਾਮ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਭਗਤ, ਇਸ ਉੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਲੈ ਆਵਾਂ।" ਹਨੂਮਾਨ ਦੇ ਇਹ ਉੱਚੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, "ਜਾ, ਇਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈ ਆ।