ਵੈਸ਼੍ਰੰਭਕ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ, ਨੰਦਨ, ਪੁਸ਼੍ਪਭਦ੍ਰਕ, ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ ਚੈਤ੍ਰਰਥ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਉਪਵਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਰਾਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਫਿਰੇ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਵੇਂ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਸੀ—ਇੱਕ ਐਸਾ ਆਸ਼ਰਮ ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਹਰਣਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਚਤਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਯਾਤੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਕਿ ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲਿਆਉਣ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੱਦੇ ਗਏ, ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਆਪਣੀ ਧਰਮਪਤਨੀ ਸੁਕੰਯਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਜੋ ਚੰਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆ ਗਿਆ। ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਧੀ ਦੇ ਨਾਲ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਦੇ ਕੋਲ ਇੱਕ ਐਸਾ ਯੁਵਕ ਖੜਾ ਹੈ ਜੋ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾ ਦੇ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਇਹ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਤੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੇ ਬੁੱਢੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਇਸ ਯੁਵਕ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ, ਜੋ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਮਨ, ਜੋ ਇੱਕ ਉੱਚ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਕਿਵੇਂ ਐਸੇ ਨਿੰਦਿਤ ਕੰਮ ਵਲ ਮੋੜ ਗਿਆ? ਬੇਸ਼ਰਮ ਹੋ ਕੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਪਤੀ ਦੀ ਇੱਜਤ ਗਵਾ ਲਈ।" ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਕੰਯਾ ਨੇ ਹੌਲੀ ਹੱਸ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਇਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਪੁੱਤਰ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਜਵਾਈ ਹੈ।" ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਦੱਸੀ—ਕਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਉਮਰ ਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਹੈਰਾਨ ਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਲਿਆ। ਸੋਮਾ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਯਜਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸੋਮਾ ਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਲਿਆ। ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦਿਵਾਇਆ। ਤਦ ਇੰਦਰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵਜਰ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਅਯੋਗਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਯਜਨ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ। ਇੰਦਰ, ਵਜਰਧਾਰੀ, ਜਦ ਚ੍ਯਵਨ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਚੁੱਕ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਗਿਆਨੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ "ਹੂੰ" ਧੁਨੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੀ ਬਾਂਹ ਸੁੱਕਾ ਦਿੱਤੀ। ਉੱਥੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਇੰਦਰ ਦੀ ਬਾਂਹ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਈ। ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸਾਂਪ ਵਾਂਗ ਸਾਂਸ ਲੈਂਦਾ ਇੰਦਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨੇ—ਚ੍ਯਵਨ—ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ। ਜਦ ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਨੇ ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ ਆਪਣਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਹਵਨ ਅਸ਼ਵਿਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵੋ।" ਚ੍ਯਵਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਮਨਾਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਿਤਾ; ਮੈਨੂੰ ਵੱਡਾ ਅਪਰਾਧ ਮਾਫ਼ ਕਰ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਗੁੱਸਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਇੰਦਰ ਦੀ ਬਾਂਹ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਉਹ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਤਦ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦਿੱਤਾ। ਯਜਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਅਵਭ੍ਰੇਥ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ, ਜੋ ਤੂੰ ਚ੍ਯਵਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਮੈਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਸਭ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ, ਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀਆਂ ਵਰਦਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੁੰਦਰ ਰਾਮਾ-ਯਜਨ ਵੱਲ ਭੇਜ। ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਘੋੜਾ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਿਆਂ, ਘੋੜੇ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਛੱਡੇ, ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਵੀ-ਨਵੀ ਦੂਬ ਚਰੀ। ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦਰਭਾ ਘਾਸ ਲੈ ਕੇ ਨਦੀ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਗਏ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਵੈਰੀਆਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਣਯੋਗ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ; ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸੁਕੰਯਾ ਦੇ ਕੋਲ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਜੀਤਾ-ਜਾਗਦਾ ਰੂਪ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਚ੍ਯਵਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦੱਸਿਆ: "ਮੈਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਹਾਂ, ਰਘੁਪਤੀ ਦਾ ਭਰਾ, ਰਾਜਸੀ ਘੋੜੇ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ।" "ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਤੂੰ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਮੌਰ ਹੈਂ; ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਯਜਨ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਚਹੁੰਦੇਸ਼ ਵਿਆਪਕ ਹੋਵੇ। "ਇਹ ਚਮਤਕਾਰ ਵੇਖੋ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ: ਰਾਮਾ, ਜੋ ਯਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਜਾਂ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰਖਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਹ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸਿਮਰਨ ਕਰਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਉਸਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਜੋ ਪਥਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹੀ, ਗੌਤਮ ਦੀ ਅਰਧ-ਦੇਹੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਰੂਪ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। "ਦੈਤ, ਜਦ ਉਸਦੇ ਆਕਰਸ਼ਕ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦੇ, ਉਹ ਵੀ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਨਿਰ-ਵਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਉਸਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। "ਅੱਜ ਮੈਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਰਾਮਾ ਦਾ ਸੋਹਣਾ ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੁੜੀ ਵਰਗੀਆਂ, ਨੱਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਭਵਾਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਨ। "ਉਹ ਜੀਭ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਗਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸੱਪ ਦੀ ਜੀਭ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚ੍ਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਅਤੇ ਰਾਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ ਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।