ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਜੋ ਸਭ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਵਿṣਣੁ ਹੈ, ਮੈਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸਿਖਾਈਆਂ ਹਨ? ਹੇ ਮੂਰਖ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤ ਅੱਗੇ ਹਰੀ ਦੀ ਇਹ ਮਹਿਮਾ ਕਿਉਂ ਉਚਾਰੀ? ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਲਾਇਕ ਨਹੀਂ, ਨਾਹ ਹੀ ਕੋਈ ਲਾਭ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ।" ਉਹ ਫਿਰ ਕਹਿੰਦਾ, "ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਬੱਚਾ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਤੇਰੀ ਹੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਹੈ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ!" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਹਿ ਉਠਾ, "ਇਸ ਨੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹੋ!" ਰਾਜੇ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲਦਿਆਂ, ਦੈਤ ਨੇ ਭਰਿਗੁ ਪੁੱਤ (ਗੁਰੂ ਜੀ) ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ।" "ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਿੱਧਾ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਗੁਰੂ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਹਰੀ ਹੀ ਮੇਰਾ ਅਸਲੀ ਅਧਿਆਪਕ ਹੈ। ਉਹ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ, ਸੋਚਣ ਵਾਲਾ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ। ਹਰੀ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਉ।" ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪੁੱਤ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਐਸੇ ਭਟਕ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਾਂਗ ਝੂਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈਂ? ਇਹ ਵਿਣੁ ਕੌਣ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਕੀ ਹੈ? ਹਰੀ ਕਿੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ?" "ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਮੈਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਜ, ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ, ਜਿਹੜਾ ਤੇਰਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਤੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਗੁਰੂ, ਮਹਾਦੇਵ, ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ।" "ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ, ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲਾਈਆਂ ਭਸਮ ਲਾ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤਿ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੈਤ ਪੁਰੋਹਿਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਹੀ ਕਰ। ਜਿਹੜਾ ਕੈਟਭ ਦਾ ਵਧੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ ਤੇ ਤ੍ਰਿਣੇਤ੍ਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ।" "ਰੁਦ੍ਰ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵ ਨਹੀਂ; ਉਹ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।" ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੈਸ਼ਨਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭਟਕਾ ਦਿੱਤਾ! ਜਿਹੜੇ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।" "ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰੀ ਚੰਚਲਤਾ ਜਾਂ ਮੱਦ ਵਿਚ ਐਸਾ ਕਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਸਾਰ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ।" "ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਪਰਮ ਧਿਆਨ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ; ਧਿਆਨ ਵੀ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਨਿਰੰਤਰ, ਮੰਗਲਮਈ, ਅਟੱਲ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।" "ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਅਤੇ ਨਿਯੰਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਗਤ ਵੀ ਉਹੀ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।" "ਉਹ ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੂਪ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ, ਮਿੱਠਾ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਂਦੇਵ—ਉਸਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਉਸਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਉਸਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹੀ ਹਵਾ ਵੱਗਦੀ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਅੱਗ, ਚੰਨ, ਤੇ ਮੌਤ (ਪੰਜਵਾਂ) ਵੀ ਉਸਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।" "ਕਦੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਹਰੀ, ਪਰਮ ਦੇਵ ਨਾਰਾਇਣ ਸੀ; ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੀ, ਨਾ ਇੰਦਰ, ਨਾ ਈਸ਼ਾਨ, ਨਾ ਚੰਨ, ਨਾ ਸੂਰਜ।" "ਨਾ ਅਕਾਸ਼ ਸੀ, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਨਾ ਤਾਰੇ, ਨਾ ਦੇਵਤਾ; ਰਿਸ਼ੀ ਸਦਾ ਉਸ ਵਿਣੁ ਦੇ ਪਰਮ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।" "ਤਾਂ, ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੇ ਤੂੰ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ, ਚਾਹੇ ਲਾਲਚ, ਮੋਹ ਜਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕੀ ਆਖਦਾ ਹੈਂ?" "ਜਿਹੜਾ ਹਰੀ, ਸਭ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨ ਘੜਤ ਵਿਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂ?" "ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਅਨੰਤ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਨੀਲੇ ਕਵਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਕਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ—" "ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਹਰ ਸਿੰਗਾਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ, ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—" "ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਮਹਾਨਯੋਗੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਇਕ ਪਾਸੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਹੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਯਮ, ਸੋਮ ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ, ਪਾਪੀ ਵੀ ਜਲਦੀ ਮੋਖਸ਼ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਮੋਖਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਗਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" "ਉਹੀ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਰਖਵਾਲਾ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਹੈ; ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਉਸ ਅਚੁਤ ਹਰੀ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਇਕੱਠਾ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵਿਣੁ ਦੇ ਪਰਮ ਆਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।" ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਦੈਤਾਂ ਵੱਲ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਮੰਦਬੁਧੀ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਮਾਰ ਦਿਉ। ਜੇ ਹਰੀ ਹੀ ਉਸਦਾ ਰਖਵਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੱਜ ਮੈਂ ਵੇਖਾਂਗਾ ਕਿ ਹਰੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਿਵੇਂ ਫਲਦੀ ਹੈ।" ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ, ਦੈਤ ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਵਲ ਵਿਚ ਵਿਣੁ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਅੱਠ ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਜਪਦਾ, ਅਟੱਲ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।