ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਆਪਣੇ ਰਤਨ-ਸਜਜਿਤ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਰਾਜਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਅਰਘਯ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਗਿਆਨੀ ਰਾਮਚੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਵਾਗਤ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸੀ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।" ਸੁਮਦਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੀ ਰਾਮ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮਾਣਕ ਹੈ, ਠੀਕ-ਠਾਕ ਹੈ? ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਧੰਨ ਹਨ, ਜੋ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਤੱਕ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਗਿਆਨੀ, ਮੇਰੀ ਜਾਇਦਾਦ, ਮੇਰਾ ਵੰਸ਼ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਇਹ ਸਭ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਖਤਮ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲੀ ਸੀ; ਅੱਜ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਰਘੁਨਾਥ ਦਾ ਕਮਲ-ਚਿਹਰਾ ਵੇਖਾਂਗਾ।" ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਸੁਮਦਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਉਸ ਵੀਰ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਾਧੂ ਕਥਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਉਥੇ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਘੁਨਾਥ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਰਾਜਾ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੁਮਦਾ ਨੇ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਰਾਜਗੱਦੀ 'ਤੇ ਬਿਠਾਇਆ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਲ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ। ਫਿਰ, ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਕਪੜੇ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਧਨ-ਧਾਨਾ, ਪੈਦਲ ਫੌਜ, ਘੋੜਿਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਸੁਮਦਾ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਯੋਧਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਮਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਹ ਪਯੋਸ਼ਣੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਉਥੇ ਆਪਣਾ ਉੱਤਮ ਘੋੜਾ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਸਾਰੇ ਸੈਨਿਕ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਪਿੱਛੋਂ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਨੇਕ-ਕਰਮ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਤਪੋਵਨ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਥਾਂ ਰਘੁਨਾਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਗਏ। ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਹਰੀ, ਵਾਨਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਾਨਰ ਭਗਤਾਂ ਅਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੰਗਲਮਈ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਆਸ਼ਰਮ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਹਰ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਆਕਾਸ਼ ਹਵਨ ਦੀ ਧੂਆਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਥਾਂ-ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਯੱਗ-ਸਥੰਭ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਥੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਾਨਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ; ਉਥੇ ਚੂਹੇ ਬਿੱਲੀਆਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਬਿਲ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸੰਪ (ਸੱਪ) ਮੋਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਊਲਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਰਕੇ ਇਕੱਠੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਮ੍ਰਿਗ (ਕਾਲੇ ਹਿਰਣ) ਜੰਗਲੀ ਚੌਲ ਖਾਂਦੇ ਹੋਏ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ, ਕਦੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਗਾਂਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਥਣ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜੋ ਨੰਦਿਨੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਖੁਰਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਰੇਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਤਮ ਰਿਸ਼ੀ, ਯੱਗ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਕਮਲ ਫੁੱਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਸੁਮਤੀ, ਇਹ ਕਿਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕ ਮਚੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਮੈਂ ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।" ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਇਹ ਉੱਚ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਮੰਤਰੀ ਸੁਮਤੀ ਬੋਲ ਪਏ: "ਇਹ ਆਸ਼ਰਮ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਚਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਜੀਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਚਯਵਨ ਦਾ ਆਸ਼ਰਮ ਹੈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਵਯੰਭੂ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮੋਨੋਪੋਲੀ ਟੁੱਟ ਗਈ। ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਸਾਰ ਰੂਪ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਪ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਚਯਵਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮਾ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸੁਮਤੀ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਦੀ ਮੋਨੋਪੋਲੀ ਟੁੱਟਣ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁੱਛਿਆ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਉਸ ਨੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਦਿੱਤਾ? ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰ ਨੇ ਸੁਵਯੰਭੂ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੀਤਾ?" ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਿਗੁ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ, ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਯੱਗ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਯੱਗ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ, ਦਮਨਕ ਨਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਤ ਆਇਆ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇਆ। 'ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ? ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ?' ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ।" "ਫਿਰ, ਅਗਨੀ ਨੇ, ਜੋ ਜਾਣ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਦੈਤ ਤੋਂ ਡਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਵਿਖਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੈਤ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਚੀਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਬਾਹ ਫੜ ਲਿਆ, ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀ ਸੀ: 'ਹੇ ਭ੍ਰਿਗੁ, ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਹੇ ਤਪ ਦੀ ਖਾਨ!'" "ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਫੜ ਕੇ, ਉਹ ਦੁਸਟ ਦੈਤ ਉਸ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤੰਗ ਕਰਦਾ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੱਡੇ ਡਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਸ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚੋਂ ਬੱਚਾ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਬਿਲਕੁਲ ਵੈਸ਼ਵਾਨਰ ਅੱਗ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ।" "ਉਸ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਨਾ ਜਾ; ਤੂੰ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾ, ਹੇ ਕੁਕਰਮੀ! ਜੋ ਅਨੁਚਿਤ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲੇਗਾ।