ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੇ ਆਸ਼ਵਮੇਧ ਯज्ञ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤਿਆਰੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੀਰ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਯज्ञ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਹਿਚੱਤਰ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਧਨ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿਓ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਬਹਾਦਰ ਧਨੁਧਾਰੀ ਯੋਧਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਰਾਜ ਕਰੋਗੇ; ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਹਰ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰਾ ਕਰੋਗੇ। ਫਿਰ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੋਗੇ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਵੱਡੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਰਹਾਂਗਾ ਜਦ ਤੱਕ ਰਾਮ ਦਾ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦਾ; ਫਿਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਚਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉੱਚਤਮ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਚਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਹ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਦੈਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਅਹਿਚੱਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਸੁਮਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਇਹ ਰਾਜਾ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਤਾਕਤਵਰ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ, ਪਰ ਵੱਡੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਘੋੜਾ ਨਹੀਂ ਫੜੇਗਾ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵਧੀਆ ਯਜਨ-ਘੋੜਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਵੱਡੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਏ ਹੋ, ਤਾਂ ਸੁਮਦਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਵੇਗਾ; ਇਹ ਸਾਰਾ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਫਲ ਹੈ। ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਮਦਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਹ ਵਾਕਿਆਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ, ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ 'ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼!' ਕਹਿ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਅਹਿਚੱਤਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ। ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਧਨਵਾਨ ਵਪਾਰੀ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਰਾਜਾ ਸੁਮਦਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਇਕੱਲਾ ਰੱਖਵਾਲਾ ਹੈ, ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਆਖਿਆ: 'ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਇਹ ਘੋੜਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਖੁਰਾਂ 'ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ, ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ।' ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੁੱਖ ਸੇਵਕ ਤੁਰੰਤ ਭੇਜਿਆ: 'ਜਾ ਕੇ ਪਤਾ ਲਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਇਹ ਘੋੜਾ ਕਿਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਹੈ।' ਸੇਵਕ ਉਥੇ ਗਿਆ, ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਜਾਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਉਚ-ਪਦਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ। ਜਦ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਇਹ ਰਘੁਨਾਥ ਦਾ ਘੋੜਾ ਹੈ, ਤਦ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਜਾ, ਰਘੁਨਾਥ ਨੂੰ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: 'ਮੇਰੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਧਨ-ਅਨਾਜ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਡਪ ਆਦਿ ਸਜਾਵਟਾਂ ਕਰੋ।' ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੁੰਦਰ ਕੁੜੀਆਂ, ਸਾਰੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾਵਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ, ਪੋਤੇ, ਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਖੁਦ ਹੀ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਵੱਡੇ ਮੰਤਰੀਆਂ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੋਧਿਆਂ, ਪੁਸ਼ਕਲ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਸੁਮਦਾ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਾਥੀਆਂ ਤੇ ਸਵਾਰ, ਯੁੱਧ-ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਪੈਦਲ ਫੌਜ, ਅਤੇ ਗਹਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ ਘੋੜਿਆਂ 'ਤੇ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਖਿਆ: 'ਮੈਂ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।' 'ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਰਾਜ, ਜੋ ਮੋਤੀ, ਹੀਰੇ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਧਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ, ਤੁਰੰਤ ਲੈ ਲੋ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ।' 'ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਹਾਰਾਜ, ਘੋੜੇ ਦੀ ਆਮਦ ਲਈ; ਜੋ ਕਾਮਾਕ੍ਸ਼ਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ।' 'ਮੇਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵੇਖੋ, ਮੇਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਸਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਧਤਾ ਕਰੋ, ਰਾਮ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ ਮਹਾਰਾਜ।' ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਚਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾਰ ਹਾਥੀ ਲਿਆਇਆ, ਪੁਸ਼ਕਲ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਇਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਖੁਦ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਡਰਮ, ਝੰਜ, ਸੁਰ, ਤੰਬੂਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਦ-ਯੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਗੂੰਜ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ, ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਵੱਜਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਕੁੜੀਆਂ, ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਜਿਸਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨੂੰ ਹਾਥੀਆਂ 'ਤੇ ਖੜੀਆਂ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਚਿਆਂ ਨਾਲ, ਰਵਾਇਤੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ। ਆਹਿਸਤਾ-ਆਹਿਸਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਮੰਡਪਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਸਜਾਵਟਾਂ ਵਾਲੇ ਘਰ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਜਹਿਰੀਲੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ, ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੀ ਅਰਘ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਬੁਧੀਮਾਨ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਤਿਕਾਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਉੱਚੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸੁਮਦਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: 'ਕੀ ਰਾਮ, ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਮਾਣਕ, ਚੰਗਾ ਹੈ? ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿੱਤੀ।' 'ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕ ਧਨਵਾਨ ਹਨ, ਜੋ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਪੀ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।' 'ਮੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਵੰਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਦੌਲਤ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ।' 'ਮੇਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ, ਪਹਿਲਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾ ਮਿਲੀ; ਅੱਜ, ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਮੈਂ ਰਘੁਨਾਥ ਦਾ ਕਮਲ-ਮੁਖ ਵੇਖਾਂਗਾ।' ਜਦ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸੁਮਦਾ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਮਹਾਂ-ਯੋਧਾ ਨੂੰ ਕਹੀ, ਉਹ ਨੇ ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਸਾਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਉਥੇ, ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਰਹਿ ਕੇ, ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਬੁਧੀਮਾਨ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੁਮਦਾ ਨੇ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਲ ਦੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ, ਰਾਜ-ਸਿੰਘਾਸਨ 'ਤੇ ਬਠਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦੇ ਆਸ਼ਵਮੇਧ ਯज्ञ ਦੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਰਾਜਾ ਸੁਮਦਾ ਦੀ ਭਗਤੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਪੂਰਨਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਧਤਾ ਹੋਈ।