ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਫਿਰ, ਰਾਮ ਨੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਜਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਹਰਤ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਗਈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਤੋਂ ਬਚਾ ਕੇ ਰੱਖਿਆ। ਰਾਮ ਦੇ ਭਰਾ ਸ਼ਤਰੁਘਨ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ, ਵੱਡੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੰਡਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੁਮਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਚਮਕਦਾਰ ਤੇ ਹਰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਮੰਤਰੀ ਸੀ, ਜੋ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਮ ਦੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਵਧੀਆ ਸਾਥੀ ਸੀ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਸੁਮਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ। ਰਘੁਕੁਲ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਯਜ੍ਯ ਦੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ। ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਜੋ ਬੜੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ, ਚੌਕੜੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੋ ਲਏ। ਉਹ ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਲਾਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀਆਂ ਦੌਲਤਾਂ ਲੈ ਆਏ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਅਸ਼ਵ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਇਹ ਰਾਜ, ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੌਲਤ, ਪੁੱਤਰ, ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸਬੰਧੀ – ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ!" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕਰਤਾ ਸਨ, ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਅਸ਼ਵ ਸਮੇਤ ਅਹਿਚੱਤ੍ਰਾ ਨਗਰੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ, ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਹ ਨਗਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਦੁਜਾਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੇ ਮਹਲ ਅਤੇ ਮੀਨਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਹਰ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਰੰਭਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਮਲ-ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਈਰਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਉਥੇ ਲੋਕ ਹਰ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਮਗਨ, ਸੁੰਦਰ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਕੁਬੇਰ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਥੇ ਬੜੇ ਨਿਪੁੰਨ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ ਵੀਰ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਫੜ ਕੇ, ਉਥਲੇ ਰਾਜਾ ਸੁਮਦਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦੇ। ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਉਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਉਸਦੇ ਬਹਿਤਰੀਨ ਬਾਗ-ਬਗੀਚੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਨਗਰੀ ਪੰਨਾ, ਨਾਗਚੰਪਾ, ਤਿਲਕ, ਦੇਵਦਾਰੁ, ਅਸ਼ੋਕ, ਪਾਟਲ, ਆੰਬ, ਮੰਦਾਰਾ, ਕੋਵਿਦਾਰ, ਜਾਮੁਨ, ਕਦੰਬ, ਪ੍ਰਿਆਲਾ, ਕਠਲ, ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ ਅਤੇ ਮੱਲਿਕਾ, ਜਾਤੀ, ਯੂਥੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਨੀਪਾ, ਕਦੰਬ, ਬਕੁਲ, ਚੰਪਕ ਅਤੇ ਮਦਨ ਦੇ ਹੋਰ ਦਰੱਖਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹ ਥਾਂ ਬੜੀ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਸ਼ਤਰੁਘਨ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕਰਤਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਤਮਾਲ ਅਤੇ ਤਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਸੀ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਆਪਣੇ ਘੋੜੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸਦੇ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਧਨੁਧਾਰੀ ਪਿਛੇ ਪਿਛੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਉਸਨੇ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਮੰਦਰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੀਲਮ, ਵਿਦੂਰ ਅਤੇ ਪੰਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮੰਦਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਖੰਭਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਾ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ। ਰਘੁਨਾਥ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਇਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਕਤਾ ਸੀ, ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਤਰੀ, ਦੱਸੋ, ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਮੰਦਰ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਕਿਉਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ?" ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸੀ, ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸਾਰੀ ਗੱਲ ਦੱਸੀ, "ਇਹ ਕਾਮਾਕ੍ਸ਼ਾ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਠਿਕਾਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਏਕਮਾਤਰ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਰੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪੱਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਗਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆਵਾਨ, ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੀ ਦਾਤਰੀ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਵਾਰ, ਅਹਿਚੱਤ੍ਰਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਮਦਾ ਦੀ ਬੇਨਤੀ 'ਤੇ, ਇਹ ਇੱਥੇ ਟਿਕ ਗਈ, ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਮਨੋਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ। ਹੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ, ਸਾਰੇ ਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਉਹ ਸਫਲਤਾ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੇ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ ਸੀ ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਨੁੱਖ ਸੀ, ਭਵਾਨੀ ਜੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਇਹ ਅਹਿਚੱਤ੍ਰਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਸੁਮਦਾ ਕੌਣ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹੜੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਟਿਕ ਗਈ? ਹੇ ਮਹਾਨ ਮੰਤਰੀ, ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹੋ।" ਸੁਮਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇਮਕੂਟ ਪਰਬਤ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਕ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀਆਂ ਵਲੋਂ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਸੁਮਦਾ, ਜੋ ਮਾਂ, ਪਿਉ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਲੋਂ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਉਹ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਅਤੇ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ, ਨਿਰਲੇਪ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਨੱਕ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਤੇ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਸਿਰਫ ਸੁੱਕੀਆਂ ਪੱਤੀਆਂ ਖਾ ਕੇ, ਬੜੀ ਕਠਿਨ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ, ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ; ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੀਂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਤੱਕ, ਆਪਣੀ ਸਾਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਕੇ, ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਦੇਖਿਆ।" "ਜਦੋਂ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਸਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਉੱਚੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇਖੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੋਚਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ: 'ਜਾ, ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਦੋਸਤ, ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਮੋਹ ਲਿਆਵੇ, ਉਹ ਕਰ। ਸੁਮਦਾ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਾਘਾ ਪਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਰੁਕ ਜਾਵੇ।'" ਇਹ ਮਹਾਨ ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੁਰਸਹਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਿੱਤਣ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਸਾਹਮਣੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।