ਹੇ ਮਾਤਾ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਵਾਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਮਹਾਂਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਵਿਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਜਯਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾ—ਜੇਹੜੇ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਦਰਬਾਨ ਸਨ—ਭੂਲ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਨਿਯਮ ਨਹੀਂ ਟੋੜ ਸਕਦੇ। ਸੱਤ ਜਨਮ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਗਤ ਵਜੋਂ ਜਨਮ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਜਨਮ ਵਾਸਤੇ ਮੇਰੇ ਵੈਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਯਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ। ਇਸ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਵੈਰੀ ਵਜੋਂ ਤਿੰਨ ਜਨਮ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਲਦੀ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕੀਏ।" ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬੋਲੇ, "ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਸਵੈਅੰਕਾਰੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰੋਗੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਮੁੜ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂਗੇ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਯਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ, ਦੈਤਿਆਵਤਾਰ ਲਏ। ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਤੇ ਛੋਟਾ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼। ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੇ ਬਲ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼, ਜਿਸਦਾ ਦੇਹ ਬੇਅੰਤ ਸੀ ਤੇ ਬੜਾ ਅਹੰਕਾਰੀ ਸੀ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ, ਉਸਦੇ ਪਹਾੜਾਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਟਾਪੂਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ ਉਖਾੜ ਲੈ ਗਿਆ। ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿਚ ਚਲਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਗਏ ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿਚ ਗਏ। ਨਾਰਾਇਣ, ਸਾਰੰਗ, ਚਕ੍ਰ ਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰੀ, ਜੋ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਸਾਰੇ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਵਾਰਾਹ (ਸੂਰ) ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਏ। ਉਹ ਰੂਪ ਅਜੋੜ, ਅਨੰਤ, ਅਨਾਦਿ, ਅਨੰਤ ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੀਆਂ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਬਲਸ਼ਾਲੀ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇਕ ਹੀ ਦੰਦ ਨਾਲ ਉਸ ਦੈਤਿਆਨੁ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਦਿਤੀ ਦਾ ਉਹ ਪਾਪੀ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੀਰ ਸੀ, ਮਰ ਗਿਆ। ਧਰਤੀ ਜਦੋਂ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੰਦ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਕਛੂਏ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ, ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦੇ, ਸਰੀਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਸਰਗਣ ਦੇ ਵਾਰਾਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਸੌ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਜਗਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।" "ਸੰਭਾਲ ਦੇ ਰੂਪ, ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਕਣ-ਕਣ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਰਿਗ੍ਵੈਦ ਦੇ ਰੂਪ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਰੂਪ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਓਮ ਦੇ ਰੂਪ, ਯਜੁਰ੍ਵੈਦ ਦੇ ਰੂਪ, ਚਾਰ ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ, ਹਰ ਅੰਗ ਤੇ ਉਪਾਂਗ ਵਾਲੇ, ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਗੋਵਿੰਦ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।" "ਵੈਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ, ਵਿਲੱਖਣ ਸਰੂਪ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਪਤੀ, ਭੂਮੀ-ਪਤੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਿਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ।" ਰੁਦ੍ਰ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰਾਹ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਹੋਰ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰਿ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਛਤ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ, ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਵਾਰਾਹ ਓਥੋਂ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਜੇਹੜਾ ਭਗਤ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਵਾਰਾਹ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰੇ, ਉਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਉੱਪਜਾਊ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਰਾਹ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਨਰਸਿੰਹ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਸੁਣ, ਹੇ ਚਮਕਦਾਰ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੀ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਦਮ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਉੱਤਰ ਖੰਡ ਦੀ ਸਾਂਝ, 'ਵਾਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਕਥਾ' ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਜਦੋਂ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕਸ਼ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ—ਵੱਡਾ ਦੈਤਿਆ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਰੂ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੋਲ ਮੇਰੀ (ਰੁਦ੍ਰ) ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੇਵ-ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ, ਕੇਵਲ ਹਵਾ ਤੇ ਜੀਉਂਦਾ, ਪੰਜ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤਰ ਜਪਦਾ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਤਦ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਂ ਦੈਤਿਆ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੰਗ, ਦੈਤਿਆ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿਚ ਆਵੇ।" ਫਿਰ ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਦੇਵੋ ਕਿ ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ, ਸਪ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਮਹਾਨ ਸਿੱਧ, ਯਕਸ਼, ਵਿਦ੍ਯਾਧਰ, ਕਿੰਨਰ, ਰੋਗ, ਹਥਿਆਰ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਸਿੱਧਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਅਜੈਯ ਬਣਾਓ।" ਮੈਂ (ਰੁਦ੍ਰ) ਆਖਿਆ, "ਤੈਥੋਂ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।" ਇਹ ਮਹਾਂ ਵਰ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਤਿੰਨੋ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਲੈ ਲਏ। ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ, ਦਾਨਵ ਉਸਦੇ ਸੇਵਕ ਹੋ ਗਏ। ਯਕਸ਼, ਨਾਗ, ਸਿੱਧ, ਸਾਧ੍ਯ ਵੀ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਮਹਾਂ ਦੈਤਿਆ ਨੇ ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਦੀ ਧੀ, ਕਲ੍ਯਾਣੀ, ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਉਸਤੋਂ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨਾਂਕਾ ਉਜਲਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਦੈਤਿਆ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ। ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਹਿਰਸ਼ੀਕੇਸ਼—ਹਰੀ—ਦਾ ਭਗਤ ਸੀ, ਉਹ ਮਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿਚ ਹੀ ਹਰੀ ਦੀ ਭਕਤੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਹਰ ਹਾਲਤ, ਕਰਮ, ਮਨ, ਬਚਨ ਤੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ, ਉਹ ਸਦਾ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਮਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਵਿਚ, ਅਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਹ ਨਿਮਰ ਤੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਵੈਦ ਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹ ਲੈ ਚੁੱਕਾ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ, ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਚੰਨ ਲਾਇਆ, ਗੋਦ ਵਿਚ ਬਿਠਾਇਆ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਤੂੰ ਲੰਬਾ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਘਰ ਰਿਹਾ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ, ਤੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?