ਇਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ—even ਜੇਕਰ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬੀ ਹੋਵੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆਰਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੋਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—ਜੇਕਰ ਉਹ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਲੈ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਜਲਦ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ, ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਉਸਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਇਹ ਵੀ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਸੁਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਸੇਵਕ ਸੀ। ਕੇਵਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਸੁਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਆਇਆ। ਤੂੰ ਉਸਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਸੀ, ਦੁਜਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰ। ਇਹ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ, ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਪਾਪ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇੱਕ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਹੋਇਆ, ਦੂਜਾ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ। ਜੋ ਪਾਪ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸਦੇ ਫਲ ਭੋਗਣ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦਕਿ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਪਾਪ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਮਨ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਵਰਗਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਤਿਕਾਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਬੋਲ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਐਸਾ ਕਿਹੜਾ ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਯਜ, ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਪਾਪ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਣ।" ਫਿਰ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਰੂਪ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਮ, ਜੇਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਤੂੰ ਇਹ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ ਕਰ। ਇਹ ਯਜ ਸਤੱਰ ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਨਿਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਯਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਯਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਸੌ ਯਜ ਕਰਕੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਦਾ ਵਾਸ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਮਨੁ, ਸਗਰ, ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁੱਤ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੇਰੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੇ ਇਹ ਯਜ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਵੀ ਇਹ ਕਰ, ਤੇਰੇ ਭਰਾ ਵੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਖੜੇ ਹਨ।" ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਮ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਯਥਾਵਿਧੀ ਯਜ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਾਂਗ ਕਰਮ ਕਰ ਸਕਣ। ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਘੋੜਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਸੰਪੰਨ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਉਥੇ ਵੈਰੀ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਹਨ?" ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਘੋੜਾ ਸੁੰਦਰ ਹੋਵੇ, ਜਿਸਦਾ ਰੰਗ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ; ਕੰਨ ਕਾਲੇ, ਮੂੰਹ ਲਾਲ, ਪੂੰਛ ਪੀਲੀ, ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੋਣ। ਉਹ ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਹਰ ਥਾਂ ਜਾਣ ਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਉੱਚੈਹਸ਼੍ਰਵਾ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ। ਵੈਸ਼ਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਿਖ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ, ਉਸ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨੀ ਨਾਲ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਰਖਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜਾਣ। ਜਿੱਥੇ-ਜਿੱਥੇ ਘੋੜਾ ਜਾਵੇ, ਉਸਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਰਹਿਣ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਫੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਨਿਯਮ-ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿਣਾ, ਮ੍ਰਿਗ-ਸ਼ਿੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਵਰਤ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਗਰੀਬ, ਅੰਨੇ ਤੇ ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਧਨ ਵੱਡੀ ਉਦਾਰਤਾ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਮੰਗਣ, ਉਹ ਵੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਯਜ ਕਰਕੇ, ਯਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਮਿੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਇਹ ਯਜ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈਂ, ਆਪਣੀ ਕੀਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ, ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ।" ਰਾਮ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀ ਅਸ਼ਵਸ਼ਾਲਾ ਵੇਖੋ; ਕੀ ਇੱਥੇ ਐਸੇ ਲੱਖਣਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਦਇਆਲੁ ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਉਹਨੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਵੇਖਣ ਲਈ ਜਾਂਚਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮਚੰਦਰ ਜੀ ਨਾਲ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸ਼ਵਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਉਥੇ ਉਹਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਦੇ, ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਘੋੜੇ ਵੇਖੇ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ—ਕੀ ਇਹ ਜਮੀਨ ਉੱਤੇ ਖੜੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹਨ? ਜਾਂ ਰਘੁਕੁਲ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਰੂਪ ਹਨ? ਜਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੀ ਘੋੜਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ? ਐਸੇ ਅਦਭੁਤ ਘੋੜੇ ਵੇਖਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮਨ ਵਿਸ਼ਮਯ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਲਾਲ-ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਕਤਾਰ ਸੀ; ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਾਲੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਕਸਤੂਰੀ ਵਰਗੀ ਸੀ। ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਰੰਗ, ਕੁਝ ਨੀਲੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਸੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਤ ਘੋੜੇ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਸਭ ਘੋੜੇ ਵੇਖ ਲਏ, ਉਹ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਕਿ ਹੋਰ ਘੋੜੇ ਵੇਖਣ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਘੋੜੇ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਮਨ ਵਿਸ਼ਮਯ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਾਲੇ ਕੰਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੁੱਧ ਵਰਗੇ ਸਫੈਦ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਪੀਲੀ ਪੂੰਛ, ਲਾਲ ਮੂੰਹ, ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲਕਸ਼ਣਾਂ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਸਨ। ਜਿੱਧਰ-ਜਿੱਧਰ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇਖਦੇ, ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਮਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮਹਾਨ ਕੀਰਤੀ ਵਾਲੇ ਘੋੜੇ ਦਿੱਸਦੇ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਘੋੜੇ ਵੇਖਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਰਾਮਚੰਦਰ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਸੁਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ।