ਇਕ ਦਿਨ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗਹਿਰੀ ਪਛੋਤਾਪ ਅਤੇ ਦੁਖ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇ ਗਏ, ਪਰ ਮੈਂ ਅਜਿਹੀ ਗਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦਾਗ ਲਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ, ਦਾਨ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂ? ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕ ਵੀ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਐਸਾ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਸਕੇ। ਨਾ ਯਜ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਵਰਤ—ਕੁਝ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।” ਰਾਮ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਵੈਦ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹਨ, ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਉਸ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਇਕੋ ਟਾਹਣੀ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਮੂਲ ਨੂੰ ਕੌਣ ਨਸ਼ਟ ਕਰੇਗਾ ਮੇਰੀ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ? ਮੈਂ ਅੱਜ ਕੀ ਕਰਾਂ ਤਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ?” ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਜਦ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਮ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ, ਵੱਡਾ ਦੁਖ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕੁੰਭ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਆਇਆ।” ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਹੌਸਲਾ ਨਾ ਹਾਰੋ। ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੀ ਬੁਧੀ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼, ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਰਚਨਹਾਰ, ਨਾਸਕ, ਰਖਵਾਲਾ, ਸाक्षੀ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਦਾਰੂ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੋਨੇ ਦਾ ਚੋਰ ਜਾਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਵੀ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ, ਵੱਡੀ ਗਿਆਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਮਾਰਗ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਵਣ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਰਾਖਸ਼ਸ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਡਾ ਸੇਵਕ ਸੀ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਉਹ ਰਾਖਸ਼ਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ, ਦਾਨੁਜਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਉਪਕਾਰਕ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇ। ਇਸ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਕਰਤੂਤ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਦੁਖ ਨਾ ਕਰੋ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਿੱਠੇ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ ਹੈ: “ਪਾਪ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਜਾਣ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ। ਜੋ ਪਾਪ ਜਾਣ ਕੇ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਫਲ ਭੋਗਣ ਨਾਲ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ; ਅਣਜਾਣੇ ਪਾਪ ਪਛੋਤਾਪ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਜਾਣ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦੇ ਬੋਲ ਮੇਰੇ ਦੁਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਕਿਹੜਾ ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਯਜ, ਤੀਰਥ ਜਾਂ ਵੱਡੀ ਪੂਜਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਪਾਪ ਸਾੜ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਸੰਸਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਪਾਪੀ ਲੋਕ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਸਕਣ।” ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਕੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ, ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ‘ਸੁਣੋ, ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਪਕਾਰਕ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਮਿਟਾਉਣ ਦਾ ਉਪਾਏ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ ਕਰੋ। ਸੱਤਰ ਧਾਗਿਆਂ ਵਾਲਾ ਯਜ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੇ ਪੂਰਵਜ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਦਿਲੀਪ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਵੀ ਸੌ ਯਜ ਕਰਕੇ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿਖੇ ਥਾਂ ਪਾਈ। ਮਨੁ, ਰਾਜਾ ਸਗਰ, ਨਹੁਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੁੱਤ—ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਪੂਰਵਜ, ਯਜ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਾਲਤ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਰਾਜਾ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰੋ; ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੋਗ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਭਰਾ, ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਾਂਗ ਤੁਹਾਡੀ ਮਦਦ ਲਈ ਖੜੇ ਹਨ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਧੀਕ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ, ਰਾਮ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਸੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲੋਂ ਯਜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਰਾਮ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: “ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਘੋੜਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣਾ ਪਵੇਗਾ?” ਅਗਸਤਯ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਘੋੜਾ ਸੋਹਣਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੰਗ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਰਗਾ ਹੋਵੇ; ਕੰਨ ਕਾਲੇ, ਮੂੰਹ ਲਾਲ, ਪੂਛ ਪੀਲੀ, ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣ। ਇਹ ਮਨ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਥਾਂ ਜਾ ਸਕੇ, ਉੱਚੈਹਸ਼੍ਰਵਾਸ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋਵੇ—ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਘੋੜਾ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵਾਲਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਉਸ ਦੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਰੱਖੋ। ਘੋੜਾ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਛੱਡਿਆ ਜਾਵੇ, ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ। ਜਿਥੇ ਜਿਥੇ ਘੋੜਾ ਜਾਂਦਾ, ਉਥੇ ਉਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਘੋੜਾ ਜਬਰਦਸਤੀ ਫੜਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤੋ; ਘੋੜੇ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਯਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਥੇ ਨਿਯਮ ਪਾਲੇ, ਅਡੋਲ ਰਹੇ, ਹਿਰਨ ਦੀ ਸਿੰਗ ਪਹਿਨੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰੇ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਰਤ ਪਾਲਦੇ ਹੋਏ, ਗਰੀਬ, ਅੰਨ੍ਹੇ, ਦੁਖੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਨ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕਰੋ। ਭੋਜਨ ਵਾਫ਼ਰ ਦਿਓ, ਧਨ ਖੁਲ੍ਹ ਕੇ ਵੰਡੋ; ਜੋ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਿਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯਜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਯਜ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਰਖ ਸਕਦੇ, ਪੂਜ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੋ, ਰਾਜਾ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਾਪ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹਾਨ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ ਦੀ ਵਿਧੀ ਜਾਣੀ।