ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰਨ ਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ ਕਿ, "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਠੋ ਅਤੇ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਰਾਕਸ਼ਸ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰੋ।" ਜਦ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਦੁੱਖ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਹਰਿ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਧਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ: "ਮਾਧਵ ਜੀ ਦੀ ਜੈ ਹੋ, ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਜੈ ਹੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ: "ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖੋ।" ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵੇਖੀ, ਗੰਭੀਰ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ ਦਿੰਦਿਆਂ ਬੋਲੇ, "ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਦਸ਼ਾਗ੍ਰੀਵ ਦੇ ਡਰ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਲਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਅੱਜ ਹੀ ਅਵਤਾਰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।" "ਅਯੋਧਿਆ ਨਗਰੀ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਾਂਭੀ ਜਾਂਦੀ ਆਈ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੱਡੇ ਦਾਨ, ਯਗ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਉਥੇ ਦਸ਼ਰਥ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦੌਲਤ ਹੈ ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਨਹੀਂ, ਸਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਿ ਰਿਸ਼ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਕਾਮੇਸ਼ਟੀ ਯਗ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਯਗ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਦੁਆਰਾ, ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਲੋਂ ਆਮੰਤ੍ਰਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਾਂਗਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ। ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਅਤੇ ਭਰਤ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਰਾਵਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਉਖਾੜਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਾਲੂਆਂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੋ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਉੱਚ ਬਚਨ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਜੇ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇਹ ਵੱਡਾ ਨਿਰਣੇ ਸੁਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਾਲੂਆਂ ਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਏ। ਧਰਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਉਹ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਜੋ ਮਹਾਦੇਵ ਹਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਹੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਆਕਾਰੀ ਹੋਏ। ਇਹ ਭਰਤ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਹਨ; ਅਤੇ ਰਾਵਣ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਨਕੀ ਜੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਦਾਨਵ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਮਾਰਿਆ। ਪੁਲਸਤਿਆ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਕ ਮਾਤਰ ਕਾਂਟਾ ਸੀ, ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅੱਜ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਸੁਖ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਯਗ ਪੂਰਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਨ, ਸਾਰਾ ਜਗਤ—ਦੇਵ, ਦਾਨਵ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਆਤਮਾ, ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੂਲ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਰਾ ਆਰੰਭ ਤੇ ਨਾਸ, ਜਿਵੇਂ ਜਗਤ ਚਲਦਾ ਹੈ, ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਕਸ਼ਸ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਹੈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਰੋਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਵਗ ਪਏ ਅਤੇ ਉਹ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਸੇਸ਼ ਨਾਗ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਤਸਿਆਯਨ, ਇਹ ਕਥਾ, ਜੋ ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਦੀ ਹੈ।" ਜਦ ਰਾਜਾ ਬੇਹੋਸ਼ ਪੈ ਗਿਆ, ਤਦ ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੱਥ ਲਾ ਕੇ, ਰੋਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਜਲਦੀ ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ! ਤੁਸੀਂ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਰਾਕਸ਼ਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਸਦਾ ਕਾਇਮ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੋ।" "ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਜਾਂ ਵਰਤਮਾਨ—ਸਥਿਰ ਤੇ ਚਲ ਰਹੀ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿਉਂ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਗਏ?" ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ ਉਠ ਬੈਠਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ, ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਹੌਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਸਾਫ਼ ਤੇ ਲੰਮੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਨ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹਾਏ! ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਵੇਖੋ—ਮੈਂ ਕਿੰਨਾ ਭਟਕਿਆ ਤੇ ਪਾਪੀ ਹਾਂ! ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਵੀ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ। ਇਕ ਇਸਤਰੀ ਲਈ, ਮੈਂ ਇਕ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਮੈਂ ਘੋੜੇ ਪਾਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਕਲ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੂਰਖਤਾ ਕੀਤੀ।" "ਇਕਸ਼ਵਾਕੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕਦੇ ਤਿੱਖੇ ਬਚਨ ਨਹੀਂ ਕਹੇ; ਪਰ ਮੈਂ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਦਾਗ ਲਾ ਲਿਆ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਜਾ, ਦਾਨ, ਆਦਰ ਤੇ ਭੋਜਨ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬਰਸਾਤ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਵਾਂ? ਭਿਆਨਕ ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਨਰਕ ਵੀ ਸਹਿਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਐਸਾ ਤੀਰਥ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਸਕੇ।" "ਨਾ ਯਗ, ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਦਾਨ, ਨਾ ਵਰਤ ਆਦਿ—ਕੁਝ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕਰਕੇ ਨਰਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਨੇਕ ਵਾਰੀ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਵੇਦ ਧਰਮ ਦਾ ਮੂਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜਾਤੀ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੰਸ਼ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਆਧਾਰ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਇਕੋ ਟਾਹਣੀ ਹੈ।" "ਕੌਣ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਜੜ੍ਹ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣੇਗਾ ਮੇਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਕੇ? ਅੱਜ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ?" ਜਦ ਰਾਮ, ਰਘੁ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਹਾਰਾਜਾ, ਵੱਡਾ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਅਗਸਤਿ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹੌਸਲਾ ਰੱਖੋ, ਤੁਸੀਂ ਗਿਆਨ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਇਹ ਕੀਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਤਾ, ਨਾਸਕ, ਰਖਵਾਲਾ, ਸਾਖੀ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ।