ਵਿਦ੍ਯੁਨਮਾਲੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮਹਾਨ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇ—ਰਾਵਣ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਵਿਭੀਸ਼ਣ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਰਾਖਸ਼ਸ ਮਾਂ ਦੇ ਗੋਦ ਤੋਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਜਨਮੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਦੋ ਪੁੱਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਚਤੁਰ ਹੋ ਗਏ, ਹੇ ਗਿਆਨਵਾਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਸੁਵਰਨ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਘੰਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ 'ਚ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਕਰਸ਼ਕ ਰੂਪ, ਸੰਗਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਵਟ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਮਕਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਹ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਕੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਥੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਰੋਂਗਟਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੋਲੇ, "ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਸੁਭਾਗਾ ਦਿਨ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਦਾ ਫਲ ਹੈ, ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਪੂਜਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ; ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਉਪਸਥਿਤੀ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਰਾਵਣ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕੌਣ ਹੈ ਇਹ ਮਨੁੱਖ—ਦੇਵਤਾ, ਯਕਸ਼ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ—ਜੋ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੰਗਤੀਆਂ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਾਪਸ ਚਲਾ ਗਿਆ?" "ਕਿਹੜੀ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਉਡਣ ਵਾਲਾ ਵਿਮਾਨ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਬਾਗਾਂ, ਉਪਵਨ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਹੈ?" ਸ਼ੇਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਉਲਝ ਗਿਆ, ਅੱਖਾਂ ਬਦਲ ਗਈਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਬੋਲੀ, "ਸੁਣੋ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਸਿਖਲਾਈ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ: ਉਸ ਦੀ ਜਨਮ ਅਤੇ ਕਰਤਬ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਧੀਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮਾਮਲਾ ਹੈ।" "ਮੇਰੀ ਸਹ-ਪਤਨੀ ਨੇ, ਜਦ ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵੰਸ਼ਵਾਲੀ ਬਹੁਤ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਗਈ।" "ਪਰ ਤੂੰ, ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਇੱਕ ਕੀੜਾ ਹੈ, ਪਾਪੀ, ਆਪਣੇ ਪੇਟ ਨੂੰ ਭਰਣ ਵਾਲਾ; ਜਿਵੇਂ ਗਧਾ ਆਪਣਾ ਭਾਰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੀ ਕੀਮਤ ਨਹੀਂ।" "ਤੂੰ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਵਿਛੌਣ ਤੇ ਆਸਨ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਸੌਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪੈ ਗਿਆ—ਇਹ ਤੇਰੀ ਹੀ ਮੂਲ ਹੈ।" "ਉਸ ਨੇ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਸਣ, ਮਨ-ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਵਿਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।" "ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਭਾਗੀ, ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।" ਇਹ ਗੁੱਸੇ ਭਰੀਆਂ ਕਰਕਸ਼ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਵਣ, ਜੋ ਪਾਪੀ ਪਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਅੰਦਰੋਂ ਗੁੱਸਾ ਭੜਕਾ ਕੇ, ਤਪਸਿਆ ਲਈ ਪੱਕਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ: "ਮਾਂ, ਮੇਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ, ਜੋ ਘਮੰਡ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ: ਤੂੰ ਹੀ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ ਅਸੀਂ।" "ਉਹ ਕੀੜਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਉਹ ਧਨਾਦਾ? ਉਸ ਦੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕੀ ਹੈ? ਪਰ ਉਹ ਰਾਜ ਕੁਝ ਹੀ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਹੈ।" "ਮਾਂ, ਮੇਰਾ ਵਚਨ ਸੁਣ, ਜੋ ਉਤਸਾਹ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਦਇਆਵਾਨ: ਕੋਈ ਵੀ, ਹੇ ਮਹਾਸੁਭਾਗੀ ਕੈਕਸੀ, ਅਜਿਹਾ ਵਚਨ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।" "ਜੇ ਮੈਂ ਕਠੋਰ ਤਪਸਿਆ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਵਾਂ, ਐਸਾ ਕਰਤਬ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੇ—" "ਜੇ, ਜਦ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਸੌਣ ਜਾਂ ਖੇਡ ਛੱਡ ਦਿਆਂ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ, ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਪਾਪ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਆ ਜਾਵੇ।" ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਵੀ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਐਸਾ ਕੀਤਾ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਕੇ, ਪਹਾੜੀ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਗਸਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰਾਖਸ਼ਸ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਤਕ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ 'ਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਨਾਂ ਪਲਕ ਝਪਕਿਆਂ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕਦਾ, ਕਠੋਰ ਤਪਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ, ਜਦਕਿ ਵਿਭੀਸ਼ਣ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਨੇ ਉੱਚੀ ਤਪਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਿਤਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਦੇਵ, ਦਾਨਵ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਕਟ-ਧਾਰੀ ਸੰਗਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਏ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਮਹਾਨ ਰਾਜ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ, ਜੋ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ, ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਭਰਾ ਕੁਬੇਰ, ਜੋ ਧਰਮਵਾਨ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨ ਅਤੇ ਲੰਕਾ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਬਰ ਨਾਲ ਖੋ ਲੈ ਗਿਆ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਪੰਹਾ ਲਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉਖਾੜ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਆਦਰ ਅਤੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ; ਫਿਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੇ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਫਿਰ, ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਾਹਮਣੇ ਦਸ-ਮੁਖੀ ਰਾਵਣ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਧਿਆਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਕੈਲਾਸ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ; ਉਸ ਪਹਾੜ ਦੇ ਕੋਲ, ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਥੇ ਖੜੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, "ਭਵ, ਸ਼ਰਵ, ਨੀਲੇ ਗਲੇ ਵਾਲੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ!" "ਤੁਸੀਂ ਸਥੂਲ ਹੋ, ਸੁਕਸ਼ਮ ਹੋ, ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹੋ।" ਸਾਰੇ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ— —ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਨਾ ਆਉਣ ਦਿਓ।" ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਨੰਦੀ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਦੇਵਤਾ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਖੁਸ਼, ਨੰਗੇ, ਵਿਲੱਖਣ, ਟਿੜੇ-ਮਿੜੇ, ਰਾਖ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ, ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਅਕਾਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵੇਖੋ।