ਇਹ ਧਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉਤਮ ਸੀ। ਲੋਕ ਸਿਹਤਮੰਦ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਘਾਹ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਸੀ, ਗਊਆਂ ਦੀ ਭਰਮਾਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਪਿੰਡ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਚਮਕ ਸੀ, ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਏ ਹੋਏ ਬਾਗ ਅਤੇ ਰਸਦਾਰ ਫਲਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰੱਖਤ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵਗਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉੱਚ ਕੁਲਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਰਗ ਚ ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਭਟਕਾਵਾ ਜਾਂ ਗਲਤਫਹਮੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਨਦੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਵਗਦੀਆਂ, ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਜਾਂ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਛਾਂਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਵਕਤ ਕੋਈ ਭੀਰ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਘੁੰਮਦਾ। ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਕਦੇ ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਪੁਰਸ਼ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਫਸਦੇ, ਤੇ ਕੋਈ ਭੀ ਧਨ ਜਾਂ ਭੋਜਨ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਅਨਿਆਈ ਰਥ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਵੈਰ ਵਾਲਾ ਨੌਕਰ; ਕਦੇ ਵੀ ਸਜ਼ਾ ਕਹਾੜੇ, ਕੱਸੀ ਜਾਂ ਪੱਖਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਛਤਰੀਆਂ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਜੂਏ ਦੀਆਂ ਟੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਗੁੱਸਾ ਜਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਵੀ ਰੋਣਾ-ਧੋਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਜੂਆਰੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਪਾਸੇ ਰੱਖਦੇ, ਆਲਸ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ, ਤੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ। ਜਿੱਥੇ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣ, ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ; ਕੋੜ੍ਹ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ, ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ। ਜਿੱਥੇ ਕੀਮਤੀ ਪਥਰਾਂ ਵਿਚ ਖਾਮੀ ਹੋਵੇ, ਮੂਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਦਰਦ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਵਿਚ ਕੰਬਣਾ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਡਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿੱਥੇ ਚਾਹਤ ਜਾਂ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਜ਼ੁਕਾਮ ਆਉਂਦਾ, ਤੇ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਔਖਾ ਹੁੰਦਾ। ਸਿਰਫ਼ ਹਾਥੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਬੇਅੰਤ ਹੁੰਦੇ, ਲਹਿਰਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ, ਦਾਨ ਦੀ ਘਾਟ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ, ਤੇ ਕੰਡੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨੋਕੀਲੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਤੀਰਾਂ ਵਿਚ ਤੰਤੂ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਬੰਧਨ ਦੀ ਗੱਲ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿਚ ਪੱਕੀ ਹੈ, ਪਰ ਮੋਹ ਛੱਡਣਾ ਸਿਰਫ਼ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ, ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਜ ਕਰਦਿਆਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ, ਧਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਉੱਤੇ ਡੰਡਾ ਵਰਗੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਧਰਮ ਨਾਲ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹਜ਼ਾਰ ਗਿਆਰਾਂ (੧,੦੧੧) ਸਾਲ ਉਸ ਮਹਾਰਾਜ਼ ਲਈ ਲੰਘ ਗਏ। ਇਕ ਦਿਨ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਨੀਚ ਵਿਅਕਤੀ ਤੋਂ ਸੀਤਾ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਧੋਬੀ ਵਲੋਂ ਉਪਹਾਸ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਰਘੁ ਵੰਸ਼ੀ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਧਰਮ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਇਕੱਲੀ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਗਿਆਨੀ ਰਾਜਾ ਸਭਾ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਸਨ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਰਘ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਹ ਵਸੀਸ਼ਠ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋਏ; ਮਹਾਨ ਰਾਜਾ, ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਸਮੁੰਦਰ ਸੁਕਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ; ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਜੋ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਗਿਆਨਵਾਨ ਨਾਇਕ, ਸਾਰਿਆਂ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਬੋਲਿਆ: "ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਗਤ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਨ! ਹੇ ਕੁੰਭਯੋਨੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਖਜਾਨੇ! ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਮਨ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ ਲੋਪਾਮੁਦਰਾ, ਤੁਹਾਡੀ ਧਰਮਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੱਸੋ, ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਮੂਰਤ, ਦਇਆ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ?" "ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ; ਫਿਰ ਵੀ, ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ, ਮਿਹਰ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।" ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਐਸਾ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਗਸਤਿਆ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ; ਸਮਝੋ ਕਿ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੀ ਅਸੀਮ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਰਾਵਣ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲੀ, ਅਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ।" "ਰਾਮ ਜੀ, ਅੱਜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ; ਮੇਰਾ ਮਨ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।" ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਰਿਸ਼ੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ। ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਮੁੜ ਉਸ ਗਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ—ਜੋ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਹੋ ਰਿਹਾ, ਤੇ ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ: ਇਹ ਰਾਵਣ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮਾਰਿਆ, ਕੌਣ ਸੀ? ਇਹ ਕੁੰਭਕਰਨ ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਕਿਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਜਾਂ ਰਾਖਸ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦੇ ਹੋ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸੋ।" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਘੜੇ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਘੁਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਦੱਸਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ: "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪੁਲਸਤਿਆ ਸੀ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਰਵਾ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ।" "ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਧਰਮ ਨਿਭਾਇਆ। ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਮ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਦਾ ਕੈਕਸੀ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਕੁਬੇਰ ਜਨਮੇ, ਜੋ ਧਨ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਹਨ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਲੰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਾਇਆ।