ਸ਼ੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਬੜਾ ਸੋਹਣਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ। ਹੁਣ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।" ਜਦ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਦੂਤ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਆਉਣ ਦੀ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਮਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਹ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ-ਸੁਣ ਕੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਈ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਜਿਵੇਂ ਅਚਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਉਠਿਆ, "ਕੀ ਇਹ ਮੇਰੇ ਭਟਕਦੇ ਮਨ ਲਈ ਕੋਈ ਸੁਪਨਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਮੈਨੂੰ ਠੱਗਣ ਲਈ ਹਨ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਅਭਾਗਣੀ ਹਾਂ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਵੇਂ ਵੇਖ ਸਕਦੀ ਹਾਂ?" ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, "ਮੈਂ ਵੱਡੀਆਂ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਪਾਪ ਕਾਰਨ ਉਹ ਮੁੜ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਗਿਆ।" ਫਿਰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ, "ਸੁਮੰਤਰਾ ਠੀਕ ਹੈ? ਰਾਮ, ਸੀਤਾ, ਲੱਖਣ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਉਹ ਬੀਰ, ਜੋ ਅੱਜ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ, ਆਪਣੀ ਦੁਖੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇਗਾ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮਾਂ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਈ, ਆਪਣੇ ਤੇ ਪਰਾਏ ਦੇ ਭਾਵ ਵੀ ਨਾ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕੀ। ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਮੁਖ ਨੇ ਮਾਂ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ, ਨਰਮ ਕਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਕੀਤੀ, ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਗਈ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਮਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਕੇ ਆਸਵਾਸ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ। ਸੁਮੁਖ ਨੇ ਰਘੁਨਾਥ ਜੀ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਈ ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕੀਤਾ: "ਮਾਂ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਰਘੁਨਾਥ, ਲੱਖਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਘਰ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।" "ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖ, ਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ।" ਜਦ ਸੁਮੁਖ ਨੇ ਇਹ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਹੀਆਂ, ਤਾਂ ਮਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਹੱਦ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਉਹ ਉੱਠਕੇ ਅੰਗਣੇ ਵਿੱਚ ਆਈ, ਉਸਦੇ ਰੋਆਂ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੂਆਂ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਮ, ਜੋ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਰਾਜਸੀ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਕੈਕੇਈ ਦੀ ਸਿਆਣੀ ਸਲਾਹ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਸੀ; ਕੈਕੇਈ ਆਪ, ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਝੁਕੀ ਹੋਈ, ਰਾਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ। ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲ ਸਕੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ। ਰਾਮ, ਸੂਰਜ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਜਦ ਮਾਂ ਨੂੰ ਲਜਜਿਤ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਨਰਮ ਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮਾਂ, ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਦੱਸ, ਮਾਂ, ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਹਾਏ! ਮੈਂ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੀ?" "ਭਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੈਕੇਈ, ਜੋ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੀ, ਨਿਮਰ ਹੋ ਕੇ ਹੌਲੀ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ, "ਰਾਮ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲਾ ਜਾ।" ਰਾਮ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ, ਜੋ ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਸੀ। ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ, ਮਹਾਨ ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, "ਚਿਰ ਜੀਉ, ਚਿਰ ਜੀਉ!" ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤੇ। ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲੱਗ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਰਤਨ ਜਿਹੀ ਕੋਖ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਉਸਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਉਸਨੇ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕੀਤਾ।" "ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਮਾਂ, ਲੱਖਣ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਜਾਣ ਲੈ।" ਸੁਮੀਤ੍ਰਾ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈ ਕੇ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਜਦ ਉਸਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਹਰਿ (ਰਾਮ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਵਾਰੀ ਤੋਂ ਝਟ ਉਤਰ ਕੇ ਮਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਫੜ ਲਏ। ਮਾਂ, ਜੋ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਤਰਸ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਪਾ ਗਈ। ਉਸਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਵਿਹੜੇ-ਵਿਹੜੇ ਹੋ ਗਏ, ਬੋਲ ਥਰ-ਥਰ ਕੰਬਣ ਲੱਗੇ। ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਗਰਮ ਅੰਸੂ ਵਗਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਰਾਮ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨਿਮਰ ਸੀ, ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡਲ ਨਹੀਂ, ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਗਹਣਾ ਨਹੀਂ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ। ਪਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹੌਸਲਾ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਹੁਣ ਦੁੱਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ," ਤੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਮਾਂ, ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਭਾਗੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਭੁੱਲ ਮਾਫ ਕਰ।" "ਮਾਂ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਜੋ ਮਾਂ-ਪਿਓ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਉਤਸੁਕ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਵੀਰਯ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਕੀੜੇ ਹਨ।" "ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ ਦੰਡਕ ਜੰਗਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ ਵੀ, ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ।" "ਸੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਾਵਣ ਨੇ ਚੁਰਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਲੰਕਾ ਤੋਂ ਮੁੜ ਮਿਲੀ। ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।" "ਇਹ ਸੀਤਾ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੈ; ਇਸਨੂੰ ਜਲਦੀ ਸਨਮਾਨ ਦੇ, ਇਹ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾ ਕੇ ਬੈਠੀ ਹੈ।" ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਹੁ ਨੂੰ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਾ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ: "ਸੀਤਾ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਚਿਰ ਜੀਵੀਂ ਰਹਿ, ਸੋਹਣੀਏ; ਪੁੱਤਰ ਜਣ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਵੰਸ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲੀ।" "ਜਿਹੜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਪਤੀ ਦੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਦੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਕਦੇ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।" "ਹੇ ਵਿਦੇਹਾ ਦੀ ਧੀ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਚਲੀ ਗਈ।" "ਕੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੈ, ਜੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਐਸਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਚਾਹੇ ਲੱਖ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੋਣ, ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਘਰ ਵਾਪਸੀ, ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀ ਮਿਲਾਪ, ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਜੀ ਦੀ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਵਾਂਗ ਸਨਮਾਨ, ਇਹ ਸਭ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ।