ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ‘‘ਹੁਣ ਤੀਸਰੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਚੌਥੀ ਨੀਤੀ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਸੋਚ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਲਟ ਹੈ ਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।’’ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਜੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਵੱਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੀ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਾਸ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਜਿਹੜਾ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਵਿਅਕਤੀ ਯੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਵਾਨਰ ਰਾਜਾ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਇਕ ਹੀ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੂੰ ਆਪ ਵੀ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੇਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵੀਰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਇੰਦਰਜਿੱਤ, ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮਰ ਗਿਆ।’’ ‘‘ਉਸ ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਰੇ ਤਿੰਨ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਜਿੱਤ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਲਈ, ਜਾਂ ਤਾਂ ਦਾਸਤਾ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈ, ਜਾਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ। rampart ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਪੰਜ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਦਾਰੂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ’ਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਮ ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਹੋਰ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋਣਗੇ। ਸੱਚੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਹ ਸਿਰਫ ਇਕ ਹੈ, ਭੈਣਿਆ, ਮੂਰਖਤਾ ਨਹੀਂ।’’ ‘‘ਇਕ ਮਨੁੱਖੀ ਇਸਤਰੀ, ਜੋ ਮੌਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਤੇ ਅਣਚਾਹੀ ਹੈ, ਉਸਦਾ ਆਦਰ ਕਰ, ਭਾਵੇਂ ਤੂੰ ਬਲਵਾਨ ਹੈਂ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦੇ। ਜੇੜੀ ਇਸਤਰੀ ਅਣਚਾਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਨ ਵਿਚ ਵੈਰਾਗ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਲਟ ਕੰਮ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਮੋਹ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੌਤ ਤੇ ਨਰਕ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।’’ ‘‘ਅੱਜ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਵਿਅਰਥ ਹੋਵੇਗੀ; ਜਾਂ ਤਿਆਗ ਲੈ, ਜਾਂ ਮੌਤ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ, ਇਹੀ ਧਰਮ ਹੈ। ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਪਤੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਭਲਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਕੋਲ ਜਾ, ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਨਿਵਾਂ, ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ, ਤੇ ਆਖ: ‘ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਵੀਰ, ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਸਾਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ।’’ ‘‘ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤਾਮਸੀ, ਪਾਪੀ ਰਾਕਸ਼ਸ ਹਾਂ; ਸੀਤਾ ਦੀ ਚੋਰੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹਾਂ, ਰਾਮ; ਚਾਹੇ ਸਾਨੂੰ ਬਚਾ, ਚਾਹੇ ਮਾਰ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਮਰਜ਼ੀ।’’ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਹੀਆਂ। ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘‘ਹਾਏ! ਤੂੰ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਤੂੰ ਵੀਰ ਹੈਂ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਜਧਰਮ ਜਾਂ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਪਰਾਏ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ, ਧਨ ਤੇ ਰਾਜ ਲੈਣ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਧਰਮ ਤਾਂ ਵੀਰਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਨਪੁੰਸਕਾਂ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਰਾਜਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਪੱਖ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇ।’’ ਇਸ ਉੱਤੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਮਹਲ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਰਾਮ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਰਨ ਲਈ। ਫਿਰ ਰਾਵਣ, ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਇਆ ਤੇ ਰਾਮ, ਲਕਸ਼ਮਣ, ਵਾਨਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੀ। ਰਾਮ, ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਉਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ ਜੋ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੀਰ ਮਾਰ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੇ ਵੱਡਾ ਗਦਾ ਚੁੱਕਿਆ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਗਦਾ ਮਾਰੀ। ਰਾਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸੌ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਰਾਵਣ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਾਧ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਵਾਏ; ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਬਣਾਇਆ; ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੰਕਾ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸੀਤਾ, ਜੋ ਅੱਗ ਵਿਚ ਪਰਖੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਮਾ ਤੇ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਰਹਰਾ ਨੇ ਅਮਰਤਾ ਤੇ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੁੰਦਰ ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀ ਫੌਜ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ; ਉਥੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਰਾਮ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੂਜਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਭਰਤ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ, ਨਾਗਰਿਕਾਂ, ਵਸੀਸ਼ਠ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਦਰ ਨਾਲ, ਰਾਮ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਜਟਾਵਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ, ਰਾਮ ਦਾ ਰਾਜਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋਇਆ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਸਦਾ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਤੂੰ ਆਦਿ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈਂ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਅਵਤਾਰ ਲਿਆ। ਰਾਵਣ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਖੁਸ਼ ਰਹਿ, ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।’’ ਫਿਰ ਅਯੋਧਿਆ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘‘ਤੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਹੈਂ; ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਡੀ ਚੰਗੀ ਭਾਲ ਹੋਈ। ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।’’ ‘‘ਤੇਰੇ ਰਾਹੀਂ ਯਜਨ ਹੋਣਗੇ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਧਰਮ ਵਧੇਗਾ।’’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਮਲ-ਨੈਣ ਰਾਮ ਨੇ ਸਾਰੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦੇ ਕੇ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, ‘‘ਕੀ ਤੁਹਾਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਚੰਗੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ? ਯਜਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹੋ?’’ ‘‘ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਸੁਖੀ ਤੇ ਪੁੱਤਰਵਤੀ ਹਨ? ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ?’’ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਹੇ ਕਕੁਤਸਥ ਰਾਜਨ, ਤੇਰੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਤਪਸਵੀ ਸੁਖੀ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਇਥੋਂ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ, ਰਾਜਨ, ਤੂੰ ਕੀ ਆਦੇਸ਼ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ?’’ ਰਾਮ ਨੇ ਆਖਿਆ, ‘‘ਜਿਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਖੁਸ਼ ਹਨ, ਉਸ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਖੁਸ਼ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਭਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।’’ ‘‘ਇਸ ਲਈ, ਇੱਥੇ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਜਾਓ।’’ ਇਹ ਆਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜਗ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਰਾਮ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਸਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਨਿਰਵਿਘਨ, ਸਭ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ। ਜੋ ਕੋਈ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਦੇ ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।