ਜਦੋਂ ਸਰਬੋਚਾ ਮਾਤਾ ਨੇ ਪੂਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਨੂੰ ਸੁੰਨਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਸ ਖਾਲੀਪਨ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹੀ ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਨੀਲਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਜਗਤ ਦੀ ਆਧਾਰ ਭੂਮੀ ਬਣਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਦੇ ਉਹ ਜਲ ਤੇ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਨੀਲਾ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਕਦੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਕੇ, ਦੌਲਤ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਰੂਪ ਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹਨ। ਹਰ ਸੋਹਣਪਣ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਚੰਗਾ ਚਲਣ, ਸੁਭਾਵ ਤੇ ਸਤਕਾਰੀ ਨਾਰੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭਾਗਾਂਵਾਲੀ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਹੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ, ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜੋ ਹਰ ਨਾਰੀ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਇਕ ਪਾਸਲੀ ਨਜ਼ਰ ਜਾਂ ਤਿੱਖੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਇੰਦਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਕੁਬੇਰ ਤੇ ਅੱਗ—ਇਹ ਸਭ ਵੱਡੀ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਕਮਲਾ, ਵਿਦਿਆ, ਮਾਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ, ਸਤੀ—ਇਹਨਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਕਮਲ ਫੜੀ ਹੋਈ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ, ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੋਭਾ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਆਪਕ, ਮੰਗਲਮਈ; ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੀ ਧੀ, ਰਾਮਾ। ਅੰਤਹੀਨ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਮਾਂ, ਧਰਤੀ, ਨੀਲ ਰੰਗ ਵਾਲੀ, ਹਰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ; ਰੁਕਮਣੀ ਤੇ ਸੀਤਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਮੰਗਲਮਈ। ਸਤੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਗੌਰੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਸ੍ਵਧਾ, ਰਤੀ; ਨਾਰਾਇਣੀ, ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ। ਜੋ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ, ਦੌਲਤ, ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ, ਹਿਰਣ ਵਾਂਗ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸੁਗੰਧੀ, ਅਜੇਤ, ਸਦਾ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਕਰਮ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਣ—ਉਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਵਜੋਂ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਂਦੇਵੀ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਸੁਖ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਮਾਲਕਣ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਅਬਿਨਾਸੀ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼, ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ, ਉਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾ ਅਸਲੀ ਮਾਲਕ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਕੋਲ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਹੈ; ਮਾਲਕ, ਕੋਮਲ, ਭਾਗਾਂਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਹਰ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਪਰਪੂਰਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ, ਕੁਦਰਤੀ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਸੇਵਾ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹਰ ਥਾਂ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਮਲਪਤੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ; ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ, ਉਹ ਸੇਵਾ ਦੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਯੋਜਨਾ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਉਸ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੈ। ਮਹਾਨ ਨਾਰਾਇਣ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮਾਂ, ਪਿਉ, ਪੁੱਤਰ, ਸਾਕ, ਘਰ, ਆਸਰਾ ਤੇ ਲਕੜੀ—ਸਭ ਕੁਝ ਉਹੀ ਹੈ। ਭਾਗਾਂਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੀਪਤੀ, ਮੰਗਲ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 'ਨਿਰਗੁਣ' ਆਖਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਜੋ ਘਟਿਆਪਣ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਦਰਤੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਕਰਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿੱਥੇ ਝੂਠੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੈਦਾਂਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸਥਿਰ ਹੈ; ਇ enuੱਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪ, ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦਾ ਅੰਡਾ, ਵੀ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਕੁਦਰਤੀ ਰੂਪਾਂ ਦੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਹੇ ਮਹਾਂਦੇਵੀ, ਇਹ ਹਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਖੇਡ ਵਜੋਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ, ਚਾਰ ਫਿਰ ਦੱਸ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਬਣਾਏ। ਚਾਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ, ਇਹ ਸੋਹਣਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੱਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਤੇ ਸੱਤ ਪਰਤਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਸਮਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ, ਕਾਸ਼ਠਾ ਆਦਿ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਸਮੇਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਲਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦਿਨ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਇੰਨੇ ਹੀ ਰਾਤਾਂ ਤੇ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੈ, ਜੋ ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ; ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਸਾਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਜੀਵ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਤੱਤ ਅੰਡੇ ਦੀਆਂ ਪਰਤਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਜੋ ਹਰੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਸਭ ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉਸ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਰਾਹੀਂ, ਭਾਗਾਂਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਲਯ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਖੇਡ ਵਜੋਂ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਮਾਇਆ ਦਾ ਉਤਪੱਤਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਅਗਿਆਨ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਮਾਇਆ—ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੋਏ—ਉਹ ਸਿਰਜਣਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਲਯ ਦਾ ਸਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ। ਯੋਗਨਿਦਰਾ, ਮਹਾ ਮਾਇਆ, ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਤੇ ਆਦਿ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਲੀਲਾ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹਨ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਲਯ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਅਣਗਿਣਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਘਣੇ ਤੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉੱਪਰ, ਸਰਹੱਦ ਤੇ, ਵਿਰਾਜਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਤਹੀਨ ਤੇ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਉਸ ਰਾਹੀਂ, ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਸਥੂਲ ਤੇ ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ, ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਸੰਗੁਚਨ ਉਹ ਹਾਲਤਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਲਯ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਏ ਹੋਏ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਹਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਰੂਪ ਹੈ।