ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨ ਦਾ ਫਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਾਰਮਿਕ ਕਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ—ਨਾ ਤਾਂ ਸਵਧਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਤਪ ਨਾਲ, ਨਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪ ਨਾਲ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹੋਮ ਆਦਿ ਨਾਲ। ਸਿਰਫ਼ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਚਾਹੇ ਇਕ ਸ਼ਲੋਕ ਹੀ ਸੁਣ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਵਿਖੇ ਵੱਸਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਆਚਾਰਯ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਆਦਰ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਆਚਾਰਯ ਨਹੀਂ। ਜਿਹੜੇ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਂ ਵੇਦ ਪਾਠ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਹਨ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਮਾ! ਕਈ ਵਾਰੀ ਪਿਸ਼ਾਚ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਰਾਕਸ਼ਸ ਵੀ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰ ਜਾਣਦੇ ਵੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਨੂੰ ਨਾਪਸੰਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ; ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਪਾਪ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ, ਸਾਰੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਣ ਵਾਂਗੂ ਹੈ; ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ, ਸਾਰੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨ ਦਾ ਦਾਨ ਸਾਰੇ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣਿਕ ਆਚਾਰਯ ਸਭ ਤੋਂ ਧਨਵੰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਦਾਨ ਵੱਡਾ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਕੀ, ਕਿੰਨਾ, ਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਜਾਂ ਪੁਰਾਣਾ-ਗਿਆਤਾ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?” ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ-ਪਾਨ, ਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਲ ਜਾਂ ਘੀ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਾਣਾ-ਗਿਆਤਾ ਨੂੰ ਦਿਓ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਘਰ ਵੀ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਵੱਧ ਦੋਗੇ, ਉਨਾ ਵੱਧ ਫਲ ਮਿਲੇਗਾ। ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ, ਨਰਮ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਤੇ ਗਹਿਣੇ, ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਰੋਜ਼ ਸੁਗੰਧ ਤੇ ਫੁੱਲ, ਜਾਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਇਕ, ਤੇ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਭੀ ਦਿਓ। ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਪਾਨ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਭੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦਿਓ, ਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਠ ਦੇ ਸਮਾਪਤ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਦਾਨ ਵੀ ਦਿਓ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਜਮੀਨ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਵੀ ਦਿਓ; ਤੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਕਦੇ ਵੀ ਚੁੱਪਚਾਪ ਨਾ ਸੁਣੇ। ਚਾਹੇ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਜਾਂ ਇਕੱਲਾ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਾਣਾ-ਗਿਆਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਰਾਮਾ, ਪੁਰਾਣਾ-ਗਿਆਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੱਸ ਚੁੱਕਾ ਹਾਂ, ਹੁਣ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਠਕ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਜਿਸਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਵੇ, ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ, ਨਿੰਦਤ, ਅਪਵਿੱਤਰ, ਅਚਰਨਹੀਨ, ਵੇਦ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਮੰਦ ਬੋਲ ਬੋਲੇ, ਅੰਗ-ਵਿਕਲਾਂਗ ਹੋਵੇ, ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਪਤਨੀ ਬਣਾਵੇ, ਚੋਰ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹੱਤਿਆਰਾ, ਜਾਂ ਬੁਰੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਠਕ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਪੁਰਾਣਾ ਤਿਆਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਜੋ ਪੁਰਾਣਾ ਵਿਆਸ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਲੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਤੇ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਪੁਰਾਣਾ ਦੇ ਅਸਲੀ ਸ਼ਬਦ, ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਣ। ਹੇ ਰਾਮਾ! ਕਿਸੇ ਭੀ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਦੇਸੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਪੁਰਾਣਾ ਹੀ ਦੇਸੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਪਰ ਪੁਰਾਣਾ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਆਖਿਆ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰ, ਮੈਂ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਝਾਵਾਂਗਾ। ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇੰਝ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਠਕ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿੱਤੇ। ਅਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣਿਆ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਸੋਨਾ ਤੇ ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਲਿੰਗ, ਵੈਸ਼ਣਵ, ਵਾਮਨ, ਪਦਮ, ਗਰੁੜ, ਸੌਰ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੁਰਾਣੇ ਵੀ ਸੁਣੇ। ਇੰਝ ਗੌਤਮ ਨੇ ਇਹ ਅੱਠ ਪੁਰਾਣੇ ਸੁਣੇ; ਫਿਰ ਰਾਮਾਇਣ ਤੇ ਕੂਰਮ ਪੁਰਾਣਾ ਮੁੜ ਸੁਣਿਆ। ਉਹ ਸਦਾ ‘ਸ਼ਿਵਾ’ ਤੇ ‘ਨਾਰਾਇਣ’ ਨਾਮ ਜਪਦਾ ਰਿਹਾ; ਮੌਤ ਉਪਰੰਤ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਵਿਸ਼ਣੂ ਵਲੋਂ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਗੌਤਮ, ਜੋ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੈ, ਸਭ ਤੋਂ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ; ਤੇ ਜੋ ਨਿਯਮ ਮੈਂ ਦੱਸੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਸੁਣਦੇ ਸਮੇਂ ਪਾਲਣਯੋਗ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਆਸ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਆਖਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉੱਚਤ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰ; ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੀ ਸੱਚਾ ਆਦਰਯੋਗ ਹੈ। ਜੋ ਵੀ ਨਿਯਮਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੋਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਰਦਾ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਉਹ ਇਕ ਅਧਿਆਇ ਜਾਂ ਕਈ ਅਧਿਆਇ ਸਮਝਾਏ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਵਤੇ-ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਹੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ, ਆਦਰ ਕਰ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਭੋਜਨ ਦੇ, ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ। ਉਸ ਦੇ ਆਦਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪਾਠ ਸਮੇਂ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਆਦਿਪਰਵ ਦੇ ਪੂਰਨ ਤੇ ਤਿੰਨ ਵਧੀਆ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿਓ; ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭਾਪਰਵ ਤੇ ਸੋਨਾ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿਓ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਅਰਣਯਕ ਤੇ ਸਵਰਗਾਰੋਹਣ ਪਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿਪਰਵ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ ਦੁਹਰਾਓ। ਕਰਨ, ਅਸ਼ਵਮੇਧ, ਵੀਰਾਟ, ਸ਼ਲਯ ਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਪਰਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸ਼ੁੱਧ ਵਸਤ੍ਰ ਜਾਂ ਦੋ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਦਿਓ। ਛੋਟੇ ਪਰਵਾਂ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਭੇਂਟ ਕਰੋ; ਹਰਿਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਦਿਓ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੁਰਾਣਾ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਪਾਠਕ ਅਤੇ ਗਿਆਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਆਦਰ ਤੇ ਦਾਨ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।