ਇੱਕ ਦਿਨ, ਗੌਤਮ ਨੇ ਪੌਰਾਣਿਕਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਨਮ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਤੇ ਸ਼ੁਧ ਕਰਮ ਤੁਰੰਤ ਕਰਵਾਓ; ਅੱਜ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਣ ਕੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।” ਉਹ ਆਗ੍ਰਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, “ਮੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਪੌਰਾਣ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਵਾਓ, ਤਾਂ ਕਿ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਕਰਮ ਕਰ ਸਕਾਂ।” ਪੌਰਾਣਿਕਾ ਨੇ ਨਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਪੌਰਾਣ ਨੂੰ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਆਪਣੀ ਸਮਝ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ ਪੌਰਾਣ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।” ਫਿਰ ਪੌਰਾਣਿਕਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਪੌਰਾਣ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ? ਮੈਂ ਉਹੀ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ।” ਗੌਤਮ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪੌਰਾਣ ਦੱਸੋ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਲਾਭਦਾਇਕ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰੀ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਪੌਰਾਣਿਕਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕਛੁਆ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਿਤ ਪੌਰਾਣ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਿਆ, ਉਸ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਕਈ ਵਾਘ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।” ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਜੇ ਕੋਈ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨੁੱਖ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪੌਰਾਣ ਸੁਣੇ ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੁਣ ਇਕ ਐਸਾ ਕੰਮ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਨਿਰਪਕਸ਼ ਹੈ।” “ਜੇ ਧਰਮ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਲਈ ਸਨੇਹ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਚਲਣ, ਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੀ ਵਿੱਚ—ਤਾਂ ਮਹੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਚਾਹੀਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਿਤਰ ਉੱਚਾ ਦਰਜਾ ਪਾ ਕੇ ਤਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਵੇਲੇ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹ ਦੱਸੋ, ਅਨੇਕ ਪਾਪਾਂ ਵਿਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ, ਪੌਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਣ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਨੀਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਕਿਵੇਂ ਪੌਰਾਣ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?” ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਮਿਲਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਰਾਹੀਂ, ਰਾਮਾ, ਪਾਪੀ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਪਾਪ ਸੰਚਿਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਪੌਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਕਕੁਤਸਥ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜ, ਉਹ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਢੇਰ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” “ਜਿਵੇਂ ਵੱਡੀ ਅੱਗ ਬੁਝਣ ਤੇ ਧੂੰਆ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕੀੜਾ ਦੀਵਾ ਵੱਲ ਆ ਕੇ ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਪੌਰਾਣਿਕਾ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਭੂਤ-ਪਰੇਤਾਂ ਵਲੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਡਰ ਨਿਵਾਰਦਾ ਹੈ।” “ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਤਿਵੇਂ ਪੌਰਾਣਿਕਾ ਕਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਚਾਹੇ ਪਾਪ ਆਪਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਹੋਰਾਂ ਦਾ, ਪੌਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਭੈੜਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਪਣਾ ਕਰਮ।” “ਉਹ ਭਵਾਨੀ ਤੇ ਈਸ਼ਾ, ਹ੍ਰਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਦੁਨੀਆਵੀ ਤੇ ਵੈਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਸਮ, ਨਿਰਲੇਪ, ਰੁਦ੍ਰ ਜਪ ਤੋਂ ਅਲੱਗ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ, ਸ਼ਾਂਤ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਸਵੈ-ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪੌਰਾਣਿਕਾ ਵਸੀਸ਼ਠ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ।” “ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਰਾਜਨ, ਉਹ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿਚ ਰਿਹਾ, ਪੂਰੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਜਦ ਮੁਸੀਬਤ ਆਈ।” “ਇਕ ਵਾਰ, ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ, ਦੈਤ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਤੇ ਕਿਹਾ, ‘ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਮਾਰ ਦੇਵਾਂਗਾ; ਹੋਰ ਕੋਈ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ।’” “ਵਸੀਸ਼ਠ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸਮਝ ਗਿਆ, ‘ਜੇ ਦੈਤ ਕਕੁਤਸਥ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਤੇ ਲਾਪਰਵਾਹ ਪਾ ਲਵੇ, ਉਹ ਜਰੂਰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।’” “ਉਸ ਦੈਤ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕੰਮ ਰੋਕਣਾ ਪਵੇਗਾ।’ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਫੌਜ ਲਈ ਤੇ ਚਲ ਪਿਆ।” “ਦੈਤ, ਜੋ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪ ਦੈਤ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ ਤੇ ਆਖਿਆ, ‘ਤੂੰ ਇਥੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਬਣ ਵਿਚ, ਕਿਉਂ ਆਇਆ?’ ਦੈਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ‘ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਹਾਂ, ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰਕ; ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਆਇਆ ਹਾਂ।’” “ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਵੀ ਆਖਿਆ: ਜੀਵਨ ਜਾਂ ਮੌਤ ਤੇਰਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੇਰਾ ਮਾਸ ਖਾ, ਲੜ, ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ।” “ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਤੂੰ ਦੈਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰਾ ਭੋਜਨ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇਗਾ? ਵਸੀਸ਼ਠ, ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਖੜਾ ਹੈ।” “ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਥੂਕਿਆ, ਮੁੱਕਾ ਮਾਰਿਆ; ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।” “ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਭੱਜਦੇ-ਭੱਜਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ; ਉਥੇ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੂੰ ਉਥੇ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਨੇ ਫੜ ਲਿਆ। ਰਿਸ਼ੀ ਮੁੜ ਅਯੋਧਿਆ ਆ ਗਿਆ।” “ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਇਸ ਲਈ, ਜੋ ਪੌਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਵੈਰ-ਰਹਿਤ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।” “ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੌਰਾਣ ਸੁਣਨ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਸੁਣੋ: ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ, ਸ਼ੁਭ ਵਾਰ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ, ਚੰਦ੍ਰ ਦਿਨ ਤੇ ਲਗਨ ਸ਼ੁਭ ਹੋਣ, ਗ੍ਰਹ ਤੇ ਤਾਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋਣ, ਗ੍ਰਹ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਣ, ਬਾਲ੍ਯ ਜਾਂ ਵ੍ਰਿਧਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਪੀੜਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।” “ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੱਖ, ਗ੍ਰਹਣ, ਜਾਂ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਨਹੀਂ; ਪੌਰਾਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” “ਪਵਿੱਤਰ ਘਰ, ਸ਼ੁੱਧ ਵੇਦੀ, ਜਾਂ ਮਠ ਵਿਚ; ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਮੰਦਰ, ਜਾਂ ਸਭਾ-ਭਵਨ ਵਿਚ; ਸੁੰਦਰ ਗਲੀ ਜਾਂ ਪੁੰਨ-ਸਭਾ ਵਿਚ, ਰਾਘਵ, ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੌਰਾਣ-ਗਿਆਨੀ—ਦੀ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” “ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਥਾਨ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਨਰਮਤਾ ਨਾਲ ਆਖਣਾ, ‘ਆਓ, ਧਰਮ ਦੇ ਆਸਨ।’” “ਜਿਸ ਦਿਨ ਪੌਰਾਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋਵੇ, ਮਨੋਰਥ ਉਚਾਰਨਾ, ਤੇ ਪੌਰਾਣ-ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ।” “ਸ਼ੁਭ, ਨਵੇਂ, ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਕਲਸ਼, ਗਲ-ਹਾਰ, ਪਾਤ੍ਰ ਜਾਂ ਆਸਨ ਭੇਟ ਕਰਨਾ; ਸੂਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਅਖੰਡ ਚੌਲ, ਪਾਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ; ਫਿਰ ਚੰਦ੍ਰ-ਰੰਗ, ਚਾਰ-ਭੁਜਾ, ਸ਼ੁਭ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ।” “ਉਸ ਦੀ ਕਰੁਣਾ-ਮਈ ਮੂਰਤ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਾਘ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵਣ; ਸਭਾ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੀ।” “‘ਓਮ ਨਮਹ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਸਰਸਵਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨਾ; ਸਵੇਰੇ ਪੌਰਾਣ ਦੀ ਪਾਠ-ਵਿਆਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪੌਰਾਣ ਸੁਣਨ ਦੀ ਵਿਧੀ, ਉਸ ਦੀ ਮਹੱਤਾ, ਤੇ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਦੀ ਸ਼ੁਭਤਾ, ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਗਈ।