ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਯੋਗੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਹੋਈ। ਉਸ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਨਿੰਬੂ, ਕਸੁੰਭ, ਲਾਲ ਫਲ, ਅਰੜੂ, ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਕੱਦੂ ਵਰਗੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਫਲ, ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਉਬਲੇ ਦੁੱਧ, ਮਨੁੱਖੀ ਦੁੱਧ, ਭੈਂਸ ਅਤੇ ਖੋਤੇ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਜੱਚੀ ਹੋਈ ਔਰਤ ਦਾ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਭੇੜ ਦੀ ਦੁੱਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੀਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਫਿਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਊਠ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਇੱਕ ਖੁਰ ਵਾਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਮਾਸ, ਉਹ ਗਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਜਿਸਦੇ ਬਛੜਾ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਲੂਣ ਤੋਂ ਵੀ ਬਚੇ। ਨਾਰੀਅਲ ਦਾ ਰਸ ਕਾਂਸੀ ਜਾਂ ਤਾਮੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਹਦ ਸੀਸੇ ਵਿੱਚ, ਛਾਛ ਕਾਂਚ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਘੀ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ। ਹੋਮ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਤੇ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ਾ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਭਾਗ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਬਰਤਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰਨ। ਉਹ ਹਦਾਇਤਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਬਰਤਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਊਡਰ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ, ਸੁਪਾਰੀ ਦਾ ਫਲ, ਜਾਂ ਪੀਸੀ ਹੋਈ ਪਾਨ ਦੀ ਪੱਤੀ ਨਾ ਖਾਏ। ਯੋਗੀ ਲਈ ਵੀ ਪਕੀ ਹੋਈ ਸੁਪਾਰੀ, ਚਾਵਲ ਦੀ ਖੀਰ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਪਾਉਣਾ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਿੰਧ, ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ, ਕਾਂਬੋਜ, ਮਗਧ ਅਤੇ ਸਿੰਹਲ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਮਿਲਾਉਣਾ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਪਰ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਲੂਣ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉੱਤੇ ਸੰਦੇਹ ਹੈ। ਫਿਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, "ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਆਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।" ਇਹ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਗਿਆ ਤੇ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਕਿ, "ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਵਿਅਕਤੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮੌਤ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਉਣੀ ਹੈ ਜਾਂ ਦਿਨ ਨੂੰ।" ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਅਗਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਇਥੇ ਵਿਅੰਜਨ ਦੀ ਭੋਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਹਰੇਕ ਜੀਵ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਹਨ—ਕੀੜੇ, ਕੀਟ, ਮਨੁੱਖ ਆਦਿਕ ਲਈ ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਹਰ ਜੀਵ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਵੱਖਰੀ ਹੈ, ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕੇ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਵੱਡੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹੀ ਸਮਝ, ਛੋਟੇਪਣ ਵਿੱਚ ਡਗਮਗ ਕਦਮ ਤੇ ਘੱਟ ਗਿਆਨ। ਨੌਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ, ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰੀ ਭੋਗ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿਣਾ, ਜਵਾਨੀ ਲੰਘਣ ਉੱਤੇ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀ ਚਾਹ। ਬੁੱਢੇਪੇ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤਾਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਤਾਕਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ—ਕਫ, ਥੁੱਕ, ਚਮੜੀ ਦੀ ਝੁਰੀਆਂ, ਚਿੱਟੇ ਵਾਲ, ਕੰਪਣ, ਇਹ ਸਭ ਲੱਛਣ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਨ, ਖੰਘਣ, ਹਵਾ ਚੜ੍ਹਨ, ਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਫੜ ਸਕਦਾ, ਨਾ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ। ਔਰਤਾਂ ਕੋਲ ਖੜੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੰਗਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ, ਖੁਜਲਾਉਂਦਾ, ਰੁੱਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਉਸ ਤੇ ਜ਼ਾਹਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਿੱਠ ਖੁਜਲਾਉਂਦਾ, ਕਪੜਾ ਹਿਲਾਉਂਦਾ, ਖਾਣ ਵੇਲੇ ਕਫ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ, ਨਿਗਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਖੰਘਣ ਤੇ ਪਿੱਛੋਂ ਹਵਾ ਆਉਂਦੀ, ਮਲ ਅਤੇ ਕਫ ਦੀ ਨਿਕਾਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪੁੱਤ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ ਫਟਕਾਰਦੇ ਹਨ, ਬੱਚੇ ਉਸ ਦਾ ਮਜ਼ਾਕ ਉਡਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਹ ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਲਈ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਹ ਖਾਣ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਠੰਢਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੁੜ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ, "ਮੈਂ ਐਨੇ ਪਾਪ ਕੀਤੇ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਖਾਵਾਂ ਕਿਵੇਂ? ਸੁੱਤਾ ਕਿਵੇਂ ਰਹਾਂ? ਖੜਾ ਕਿਵੇਂ ਰਹਾਂ? ਜਾਂਵਾਂ ਕਿੱਥੇ? ਤੇ ਅਗਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦਾ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਉਹ ਇਕ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ, ਰਘੁਕੁਲ ਨਾਇਕ ਰਾਮਾ, ਤੇ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮੈਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਪਰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪਾਪੀ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰਾਹੀਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ; ਗੌਤਮ ਵੀ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਕੋਲ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਸਨੇ ਗੌਤਮ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਲ ਆਇਆ ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਸਥਾਨ ਨਹੀਂ ਲਈ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਮਾ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਮੈਂ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੱਸੋ।" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਬਿਆਨ ਕਰ, ਇੱਕ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੀਂ।" ਉਹ ਆਖਿਆ, "ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ," ਤੇ ਰੋ ਪਿਆ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਦੁੱਖੀ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਕਿਵੇਂ, ਪਿਤਾ ਜੀ?" ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ।" ਜੇ ਵੱਡਾ ਪਾਪ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਗੌਤਮ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੌਰਾਣਿਕ, ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਵੀ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?" ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਪਾਪੀ ਨਾਲ ਸੰਗ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੈ। ਪੌਰਾਣਿਕ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਨਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰੀ ਪਾਪ ਲਈ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ, ਦੂਜੀ ਵਾਰੀ ਲਈ ਦੁੱਗਣਾ, ਤੀਜੀ ਵਾਰੀ ਲਈ ਤਿਗਣਾ, ਚੌਥੀ ਵਾਰੀ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਚਾਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਪ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਲਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?" ਗੌਤਮ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੁਣ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?" ਉਸਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਮਨਾਈ। ਚੌਥਾ ਉਪਵਾਸ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ; ਤੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਫਲ ਤੇ ਛਾਲ ਦੀ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਤੋੜਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੈਲ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ, ਮੰਦਰ ਗਿਆ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚਦਾ, "ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ? ਇਹ ਪਾਪ ਤਾਂ ਬੇਅੰਤ ਹੈ।" "ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ; ਸ਼ਾਇਦ, ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਣ ਕੇ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ।" ਐਸਾ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਪੌਰਾਣਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਕੋਲ ਗਿਆ ਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਮਾਨਯੋਗ, ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਸਮਝਾ ਦੇਵੋ।