ਪਾਰਵਤੀ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਗੰਭੀਰ ਸੰਵਾਦ ਚਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਹਰੇਕ ਤੱਕ, ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਅਰਥ ਸਮਝ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਮੰਤਰ ਦੀ ਸਚੀ ਸਿੱਧੀ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਮੰਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਾ ਤਾਂ ਕੋਈ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਭੋਗ, ਨਾ ਭਗਤੀ, ਨਾ ਮੁਕਤੀ—ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ!” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, 'ਮੰਤਰ ਦੇ ਅਰਥ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼' ਵਾਲਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਪਾਰਵਤੀ ਜੀ ਨੇ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਮੈਨੂੰ ਮੰਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੋ। ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਦਾ ਸਰਵੋਚ ਆਸਥਾਨ ਕਿਹੜਾ ਹੈ, ਹਰੀ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀਆਂ ਵੰਡਾਂ ਕੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝਾਓ।” ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵੀ! ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਤੇਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਇਣ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੰਸਾਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰੇ ਉੱਚੇ ਆਸਥਾਨ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਸੋਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਹ ਨਾਲ, ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਭੋਗ ਲਈ। ਹਰੀ, ਜੋ ਅਤਿਅੰਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਨੌਜਵਾਨ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਾਤਾ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚੰਦਰਮਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਜਗਤ ਜਨਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਦਸ ਲੱਖ ਕਾਮਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਵੋਚ ਆਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਗ ਲਈ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੈ, ਉਹ ਖੇਡ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਦੁਹਰੀ ਪ੍ਰਗਟਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਵਾਪਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਭੋਗ ਤੇ ਖੇਡ ਦੋਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਟਿਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਸ਼ਕਤੀ ਪਰਮ ਆਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਹਿੱਸਾ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ-ਚੌਥਾਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰੂਪ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਕ-ਚੌਥਾਈ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਸਵੰਤ ਖੇਤਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਦਾ-ਥਿਰ, ਮੰਗਲਮਈ ਰੂਪ ਪਰਮ ਆਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਅਜੱਤ, ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ, ਦਿਵ੍ਯ, ਸਦਾ ਨੌਜਵਾਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਜਗਤ ਜਨਨੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਭੂ ਦੇ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਨ, ਓਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੀ, ਹੇ ਸੁਭਾਗਾ, ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਆਪਕ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸਦਾ ਮੰਗਲਮਈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਹੈ। ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ, ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਮੂੰਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਨਾਰਾਇਣੀ, ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਚਲਦਾ ਜਾਂ ਅਚਲ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਅੱਖ ਖੋਲ੍ਹਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਅੱਖ ਬੰਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਲਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਸਭ ਕੁਝ ਦੀ ਮੂਲ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਤਮਿਕਾ, ਪਰਮ ਮਾਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਗਟ ਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਅਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹਨੇ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਖਾਲੀ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤਿ ਨਾਲ ਉਸ ਖਾਲੀਪਨ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਨੀਲਾ ਦੇਵੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨੀਲਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਵਿਦਿਆ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਚਰਿਤਰ, ਆਚਰਨ ਅਤੇ ਸਤਭਾਗ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ, ਹੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਜਾਂ ਤੀਖੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ, ਇੰਦਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ, ਕੁਬੇਰ ਅਤੇ ਅੱਗ ਪ੍ਰਚੁਰ ਵਡਿਆਈ ਅਤੇ ਰਾਜ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਕਮਲਾ, ਵਿਦਿਆ, ਮਾਤਾ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਸਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਉਹ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕਮਲ ਫੜਦੀ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਸਕ, ਅਨਾਦਿ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਸਰਵਵਿਆਪਕ, ਮੰਗਲਮਈ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਮਹਾਦੇਵੀ, ਖੀਰ ਸਾਗਰ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ, ਰਾਮਾ—ਇਹ ਉਸਦੇ ਨਾਮ ਹਨ। ਉਹ ਅਨੰਤ, ਜਗਤ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਧਰਤੀ, ਸ਼ਿਆਮ ਰੰਗੀ, ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਦਾਤਾ; ਰੁਕਮਣੀ ਤੇ ਸੀਤਾ ਵਜੋਂ ਵੀ, ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਮੰਗਲਮਈ ਹੈ। ਸਤੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਗੌਰੀ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਸ੍ਵਧਾ, ਰਤੀ; ਨਾਰਾਇਣੀ, ਉੱਚੀ ਮੂਰਤੀ ਵਾਲੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਸਵੇਰੇ ਉੱਠ ਕੇ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਧਨ, ਅਨਾਜ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਵਡਿਆਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ, ਹਰਣ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ, ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਲਕਸ਼ਮੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਤੋਂ ਕਦੇ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਮਹਿਕਦੀ, ਅਜੇਅ, ਸਦਾ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਕਰਮ ਦੀ ਦਾਤਾ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਾਲਕਨੀ—ਇਸ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸੱਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ; ਉਸਨੇ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਸੁਖ-ਸਮਪੱਤੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਸਕ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਪਤਨੀ ਹੈ; ਸਭ ਕੁਝ, ਚਲਦਾ ਤੇ ਅਚਲ, ਉਸਦੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ, ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਸੀਨੇ 'ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਚਮਕ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਡੋਲ ਪੁਰਖ ਹੈ। ਉਹ ਨਾਰਾਇਣ, ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤੀ, ਮਿਹਰ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਮਾਲਕ, ਕੋਮਲ, ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਨਚਾਹਾ, ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਤੇ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਥੀ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ ਦਇਆ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸੁਖ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ; ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਸਾਰੀ ਸੇਵਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹਰ ਥਾਂ, ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਸਭ ਕੁਝ ਕਮਲਪਤੀ ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਉਸਦੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੇਵਾ ਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।