ਇਹ ਕਥਾ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਭਗਤ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਉੱਚੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਧਾਰਾ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 'ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਧਾਰਾ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਧਾਰਾ 'ਨਮਸਤੇ' ਮੰਤਰ ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰਿਯ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਸ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਤੱਕ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਚੁੱਪਚਾਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ—ਚਾਹੇ ਇੱਕ, ਤਿੰਨ, ਪੰਜ, ਸੱਤ ਜਾਂ ਨੌ ਵਾਰੀ—ਜਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਵਾਰੀ ਜਾਂ ਗਿਆਰਾਂ ਗੁਣਾ, ਉਹ 'ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਨਾਨ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਨਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੈਵ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ 'ਓਮ' ਉਚਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜਿਆਂ, ਕੰਵਲ ਦੀ ਡੰਡੀਆਂ, ਟੁਕੜਿਆਂ ਜਾਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜਿਹੜਾ ਸਮਰਥ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮੋਤੀ, ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਪਾਤਰੇ, ਭੋਜਨ ਦੀ ਭੇਟ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ, ਫਿਰ ਬਾਹਰਲਾ ਹਿੱਸਾ ਧੋਣਾ। ਸਿੰਗ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਲ ਲਾ ਕੇ, ਹਲਕਾ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਹਣੇ ਪਾਤਰੇ ਜਾਂ ਟੋਟੀ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਲਈ ਨ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੰਗਲੀ ਸਾਂਡ ਦੇ ਸਿੰਗ ਦੀ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਲ ਇਉਂ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿੰਗ ਦੇ ਮੂੰਹ 'ਤੇ ਵਜਨਦਾਰ ਧਾਤੂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਨਹੀਂ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਟੋਟੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਦੀ ਲੱਕੜੀ ਵਾਂਗ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਲ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਛੋਟਾ ਕਟੋਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੇਦ ਕਰਕੇ ਉੱਪਰਲੇ ਪਾਤਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਡਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਹੋਰ ਹੱਥ ਜਾਂ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਡਾਲ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਰਾ ਬਣਦੀ ਹੈ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸਥਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਗਾਉ ਮਾਤਾ ਦੇ ਪੰਜ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ, ਫਿਰ ਪੰਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮਿਠਿਆਂ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਆਭੂਸ਼ਣ ਪਾ ਕੇ ਮੁੜ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਦੀ ਭੇਟ ਦੇਣੀ, ਆਚਮਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੰਬੰਧਤ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਕੱਪੜਾ, ਯਜਨੋਪਵੀਤ, ਪੰਜ ਸੁਗੰਧਦਾਰ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਕਪੂਰ, ਮਰੁਆ, ਪਾਟੀਰਾ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲਾ ਕੇ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੂਰਾ ਅਧਾਰ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਭਰਨਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸਮਰਥ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਚੁੱਪਚਾਪ ਜਾਂ ਯੋਗ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਕਾਲਾ ਫੁੱਲ, ਸ਼੍ਰੀ-ਪੱਤਰ, ਅਰੁਚੀ, ਯਾਜ਼ਯਾ ਆਦਿ ਭੇਟ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੂਪ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਗੁਗਗੁਲ ਦੀ ਧੂਪ, ਭੂਰੀ ਗਾਂ ਦੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਸਭ ਧੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿੰਨੀ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਉਨੀ ਧੂਪ ਅਤੇ ਘਿਉ ਦੀਆਂ ਦੀਵੀਆਂ ਭੇਟ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭੇਟ ਕਰਕੇ, ਮੂੰਹ ਦੀ ਸ਼ੁਧਤਾ ਲਈ ਪਾਨ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਦੱਖਣਾ ਤੇ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਗੀਤ-ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਭੇਟ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਗੀਤ, ਵਾਜਾ, ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਠ, ਨਾਚ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ; ਆਰਤੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਭੇਟ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼। ਮਾਫੀ ਅਤੇ ਵਿਦਾਈ ਵੀ ਸੇਵਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਿੰਗਾਰ, ਛਤਰੀ, ਯਕ-ਪੂੰਛਾ ਅਤੇ ਹੱਥ-ਪੱਖਾ। ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਯਜਨੋਪਵੀਤ ਸੇਵਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਛੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਬਤੀਸ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਬਤੀਸ ਭੇਟਾਂ ਵਾਲੀ ਪੂਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ! ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਸਾਰੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਕਰਤਾ ਬਣ ਜਾ।" ਫਿਰ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ, ਉਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰ। ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਮੇਰੇ ਆਚਾਰਯ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਹ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਫਿਰ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਏ। ਫਿਰ, ਝੀਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੇਤ ਦਾ ਚੌਕ ਬਣਾਇਆ, ਤਾਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਧੋ ਕੇ, ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਫਿਰ ਆਚਮਨ ਕਰਕੇ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਸੋਹਣੇ ਕੰਵਲਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਚੌਕ ਬਣਾਇਆ, ਤਾਲ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਪਦਮ ਆਸਨ ਲਗਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਂਸ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਵੈਰਾਗ ਲੈ ਕੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਆਚਾਰਯ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਜਪਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਨਿਯਤਿ ਨਾਲ, ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਦੋ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਲਿਆ। ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਪਾਤਰ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਅੱਗ, ਤਿੰਨ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਵਾਹਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਨਾਨ ਤੱਕ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ, ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾਉਣ ਲਈ, ਹੱਥ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਲਿਆ; ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਲਿੰਗ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਗਏ। ਵੱਡੇ ਯੋਗੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਕਿਹੜਾ ਪਾਪ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਸ਼ਿਵ ਲਿੰਗ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ? ਅਜੇ ਅਜੇ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਜੇ ਅਧਾਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ।" ਫਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਜਪਾਂਗਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਤ ਰੁਦ੍ਰ ਜਾਪਿਆ। ਫਿਰ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਤਦ ਵਾਨਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਵੀਰਭਦਰ ਆਏ। ਵੀਰਭਦਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਭਗਤ! ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦਾ ਹੈਂ? ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਦੱਸ।" ਹਨੁਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਵੇਖੋ, ਇਹ ਲਿੰਗ ਅਧਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੈ; ਮੇਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।" ਵੀਰਭਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜੇ ਤੇਰੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਤਾਵਲਾ ਨਾ ਹੋ; ਜੇ ਅਧਾਰ ਨਾ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਵਾਂਗਾ।